ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜੇ; ਜਾਣੋ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਡਿਵਰਮਿੰਗ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਗੰਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਲਗ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਘਰ ਦਾ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ, ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕੇਵਲ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਡੇ ਅਤੇ ਲਾਰਵਾ ਇੰਨੇ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਅੰਡੇ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲਾਂ, ਸਤਹਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹੱਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲੱਛਣ ਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਡਿਵਰਮਿੰਗ (Deworming) ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਇਰਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ-ਬੀ12, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਰਹਿਣ 'ਤੇ ਐਨੀਮੀਆ (ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ), ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਥਕਾਵਟ, ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਤਣਾਅ, ਖਰਾਬ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਂ ਆਮ ਥਕਾਵਟ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਿਰਫ਼ ਸਾਫ਼ ਖਾਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?

ਘਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਉਦੋਂ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਧੋਤੇ ਗਏ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਕੱਚੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਾਗ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੋਖਮ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਣ ਚਿਪਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ, ਪਬਲਿਕ ਟਾਇਲਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਨੰਗੇ ਪੈਰ ਚੱਲਣਾ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਫਾਈ ਨਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਲੱਛਣ

ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਕਸਰ ਹਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣਾ ਜਾਂ ਦਰਦ

ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ

ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਲੱਗਣਾ

ਭਾਰ ਨਾ ਵਧਣਾ

ਐਨੀਮੀਆ (ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ)

ਦਸਤ ਜਾਂ ਕਬਜ਼

ਗੁਦਾ ਵਿੱਚ ਖਾਰਸ਼ (Anal itching)

ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਿਮਾਰ ਪੈਣਾ

ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਡਿਵਰਮਿੰਗ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਡਿਵਰਮਿੰਗ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਰੂਟੀਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਦ ਤੋਂ ਦਵਾਈ ਲੈਣੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੇਟ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਸਾਂਝੇ ਟਾਇਲਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਵਰਮਿੰਗ ਕਰਵਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਡਿਵਰਮਿੰਗ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ?

ਡਿਵਰਮਿੰਗ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਲਿਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਐਨੀਮੀਆ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਲਾਹ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁਦ ਦਵਾਈ ਲੈਣਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚੀਏ?

ਡਿਵਰਮਿੰਗ ਦਵਾਈਆਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਸਾਫ਼-ਸਫਾਈ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਣਾ, ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ, ਜੁੱਤੇ-ਚੱਪਲ ਪਹਿਨਣਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਟਾਇਲਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।