ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪਰਤ (Blood-Brain Barrier) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਨੈਨੋ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕਣ ਇੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਬੋਤਲ ਹੋਵੇ, ਖਾਣੇ ਦੇ ਡੱਬੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ—ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਬੇਹੱਦ ਬਰੀਕ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਿੱਖ ਕਣਾਂ ਨੂੰ 'ਨੈਨੋ ਪਲਾਸਟਿਕ' (Nano Plastic) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਨੇ ਬਰੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਹ ਲੈਣ, ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੱਕਰ ਤੋੜ ਕੇ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੈਨੋ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕੇਵਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੱਧੇ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪਰਤ (Blood-Brain Barrier) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਨੈਨੋ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕਣ ਇੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਸਰ?
ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਪੀ.ਐੱਸ.ਆਰ.ਆਈ. (PSRI) ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ. ਅਮਿਤਾਭ ਗੁਪਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਣ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ:
ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸੋਜ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਣਾਂ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ: ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਅਸਰ: ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ 'ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬਚਾਅ?
ਇਸ ਅਣਦੇਖੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਬਚਾਅ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ ਹੋ:
ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ: ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਗਰਮ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼: ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਗਰਮ ਖਾਣਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਜਾਂ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕਣ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਘੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਹੀ ਬੋਤਲ ਦੀ ਚੋਣ: ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਜਾਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੱਚ ਜਾਂ ਸਟੀਲ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
ਸਾਫ਼ ਭੋਜਨ: ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਭੋਜਨ ਹੀ ਖਾਓ।
ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਦਲਾਅ, ਸਾਨੂੰ ਨੈਨੋ ਪਲਾਸਟਿਕ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।