ਕੀ ਬੁਢਾਪੇ 'ਚ ਵੀ ਜਵਾਨ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਦਿਮਾਗ? 'ਨੇਚਰ' ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਟੱਡੀ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਜਾਦੂਈ ਰਾਜ਼!

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ 50 ਸਾਲ ਦੇ ਇਨਸਾਨ ਵਰਗੀ ਗਜ਼ਬ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤੇਜ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ? ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਅਦਭੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 'ਸੁਪਰ-ਏਜ਼ਰਸ' (Super-Agers) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਗਿਆਨ ਪੱਤਰਿਕਾ 'ਨੇਚਰ' (Nature) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਚੌਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਰਿਸਰਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਟੱਡੀ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਦ ਨੂੰ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਚੁਸਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।

'ਨਿਊਰੋਜੇਨੇਸਿਸ' ਦਾ ਕਮਾਲ

ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਸੁਪਰ-ਏਜ਼ਰਸ' ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਊਰੋਨਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਦਿਮਾਗੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਬਣਨ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ 'ਨਿਊਰੋਜੇਨੇਸਿਸ' (Neurogenesis) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਢਲਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਥੱਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਕੜੇ

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਪਰ-ਏਜ਼ਰਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਨਤੀਜੇ ਵਾਕਈ ਚੌਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ:

ਦੁੱਗਣੇ ਨਿਊਰੋਨਸ: ਇੱਕ ਆਮ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਪਰ-ਏਜ਼ਰਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਦੁੱਗਣੇ ਨਵੇਂ ਨਿਊਰੋਨਸ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਢਾਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਰੱਥਾ: ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਢਾਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਵੇਂ ਨਿਊਰੋਨਸ ਪਾਏ ਗਏ।

ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ: ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ 20 ਤੋਂ 40 ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿਮਾਗੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਕਿ ਸੁਪਰ-ਏਜ਼ਰਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਦਿਮਾਗ ਦੇ 'ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਕੇਂਦਰ' ਦਾ ਕਮਾਲ

ਇਹ ਪੂਰੀ ਰਿਸਰਚ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ' (Hippocampus) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਾਹਿਰ 'ਤਾਮਰ ਗੇਫੇਨ' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਖੋਜ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇੱਕ ਠੋਸ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਚਕੀਲਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਬਣਿਆ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ

ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਿਸਰਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਚਿਕਿਤਸਾ ਜਗਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਪਰ-ਏਜ਼ਰਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਇਹ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਵਰਗੀਆਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਦਿਮਾਗੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਕਾਰਗਰ ਰਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ।