ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਬਰਥ ’ਤੇ ਪਾਸੇ ਬਦਲਦਿਆਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਰਾਤ? ਸਾਇੰਸ ਤੋਂ ਸਮਝੋ ਸਫ਼ਰ ’ਚ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਕਾਰਨ
ਟ੍ਰੇਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛੁੱਟਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ, ‘ਚਾਹ-ਚਾਹ’ ਦੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਪਟੜੀਆਂ ਦੀ ਤਾਲਬੱਧ ਛੁੱਕ-ਛੁੱਕ, ਇਹ ਸਭ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੁਣੌਤੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Mon, 18 May 2026 03:45 PM (IST)
Updated Date: Mon, 18 May 2026 03:47 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਟ੍ਰੇਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛੁੱਟਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ, ‘ਚਾਹ-ਚਾਹ’ ਦੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਪਟੜੀਆਂ ਦੀ ਤਾਲਬੱਧ ਛੁੱਕ-ਛੁੱਕ, ਇਹ ਸਭ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੁਣੌਤੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।
ਪਾਸੇ ਬਦਲਦਿਆਂ-ਬਦਲਦਿਆਂ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੀਂਦ ਗਾਇਬ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਬਿਸਤਰੇ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਕਾਰਨ ਵੀ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਓ ਡਾ. ਗੌਰਵ ਗੁਪਤਾ (ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਈਕਾਇਟ੍ਰਿਸਟ, ਸੀਈਓ, ਤੁਲਸੀ ਹੈਲਥਕੇਅਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਸਾਡੀ ਨੀਂਦ ਕਿਉਂ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਫਸਟ ਨਾਈਟ ਇਫੈਕਟ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਫਸਟ ਨਾਈਟ ਇਫੈਕਟ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਮਾਗ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਚੌਕਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਅਲਰਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਜਾਂ ਅਸਾਧਾਰਨ ਆਵਾਜ਼ ’ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਗਾ ਸਕੇ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਵਰਗੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਉਂਦੀ।
ਮੋਸ਼ਨ ਸਿਕਨੈੱਸ ਅਤੇ ਪਟੜੀਆਂ ਦੀ ਕੰਪਨ
ਟ੍ਰੇਨ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦੀ ਅਤੇ ਹਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਬਰਥ ’ਤੇ ਲੇਟਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਇਸ ਕੰਪਨ ਅਤੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੰਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ 'ਵੈਸਟੀਬੁਲਰ ਸਿਸਟਮ' ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਗਤੀ ਦੇ ਸਿਗਨਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਿਸਮੈਚ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਲਕੀ ਬੇਚੈਨੀ ਜਾਂ ਮੋਸ਼ਨ ਸਿਕਨੈੱਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ।
ਸਹਿ-ਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਲਾਈਟ ਦਾ ਖ਼ਲਲ
ਟ੍ਰੇਨ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਾਈਟਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਪਰ ਸਹਿ-ਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਘੁਰਾੜੇ ਮਾਰਨਾ, ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਫ਼ੋਨ ’ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਾਸ਼ਰੂਮ ਜਾਣ ਲਈ ਉੱਠਣਾ ਅਤੇ ਹਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਲਚਲ ਤੁਹਾਡੀ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਫਲੈਸ਼ਲਾਈਟ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਲੀਪ ਹਾਰਮੋਨ ਦੇ ਲੈਵਲ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਕੰਫਰਟੇਬਲ ਬਰਥ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਥਕਾਵਟ
ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਬਰਥ ਘਰ ਦੇ ਗੱਦੇਦਾਰ ਬਿਸਤਰੇ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉੱਪਰਲੀ ਜਾਂ ਮਿਡਲ ਬਰਥ ’ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਪਾਸਾ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੌਂ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸਾਮਾਨ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਥਕਾਵਟ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।