ਕੀ ਅਸੀਂ ਵਾਕਈ ਭਵਿੱਖ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? 'ਡੇਜਾ ਵੂ' ਦੌਰਾਨ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਸਭ ਦੇਖਿਆ-ਦੇਖਿਆ, ਸਮਝੋ ਪੂਰੀ ਸਾਇੰਸ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ। ਕੀ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹੋ?

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਬਰਾਓ ਨਾ। ਇਹ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਡੇਜਾ ਵੂ' (Déjà Vu) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ— "ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ।"

ਆਖਰ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ?

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੇਜਾ ਵੂ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਮੈਮੋਰੀ ਸਿਸਟਮ (ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚੂਕ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਹੈ। ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਏ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਕਿਸੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ 'ਪੁਰਾਣੀ ਯਾਦ' ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਪਲ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਡੇਜਾ ਵੂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ

ਫੈਕਟ ਚੈਕਿੰਗ ਪ੍ਰੋਸੈਸ: ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡੇਜਾ ਵੂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਪਛਾਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਤਰਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਏ ਹੋ।" ਇਸੇ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਬੇਚੈਨੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮੈਮੋਰੀ ਦਾ ਉਲਝਣਾ: ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਭੁੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ-ਜੁਲਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਸੁਚੇਤ ਮਨ (Conscious mind) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਅਚੇਤ ਮਨ (Unconscious mind) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿਗਨਲ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ: ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਿਮਾਗ ਕੋਲ ਸੂਚਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਸਕਿੰਟ ਦੀ ਦੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਇੱਕੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਲ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਨੌਜਵਾਨ: ਖੋਜਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਤਣਾਅ: ਜੋ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਅਜਿਹੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ: ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦਾ ਭਰਮ

ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡੇਜਾ ਵੂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਪਲ ਕੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੈਬ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਭਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਪਾਉਂਦੇ।

ਜਮੈਸ ਵੂ (Jamais Vu): ਡੇਜਾ ਵੂ ਦਾ ਉਲਟ

ਜਿੱਥੇ ਡੇਜਾ ਵੂ ਅਣਜਾਣ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ 'ਜਮੈਸ ਵੂ' ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਚੀਜ਼ (ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਮਰਾ) ਅਚਾਨਕ ਬਿਲਕੁਲ ਅਜਨਬੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਡੇਜਾ ਵੂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।