ਕੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲੱਛਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ’ਚ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ? ਸਮਝੋ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ 'ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿੱਲਰ'

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹਾਈ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਹੈ, ਪਰ ਅਕਸਰ ਇਸਨੂੰ 'ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿੱਲਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਂ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਵਧਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿੱਲਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ।

ਕਿਉਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ?

ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਇੱਕ ਮੋਮ (Wax) ਵਰਗਾ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁੱਡ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ (HDL) ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਬੈਡ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ (LDL) ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਰਟਰੀਜ਼ (ਨਾੜੀਆਂ) ਵਿੱਚ ਜੰਮਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਵਧਦੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?

ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ ਹੈ— ਨਹੀਂ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਈ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਰਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ 'ਪਲੇਕ' ਜੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਸਥਿਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਕੁਝ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ:

ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝੁਣਝੁਣੀ: ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਵਹਾਅ ਰੁਕਣ ਕਾਰਨ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਪੀਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ: ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਜਾਂ ਪਲਕਾਂ 'ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ ਚਕੱਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੇ ਜਮਾਅ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹਨ।

ਸਾਹ ਫੁੱਲਣਾ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ: ਦਿਲ ਤੱਕ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਾਰਨ ਮਾਮੂਲੀ ਕੰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ: ਜੇਕਰ ਆਰਟਰੀਜ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਲੌਕ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ (Angina) ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਹ 'ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿੱਲਰ' ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ?

ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ:

ਪਲੇਕ ਜੰਮਣਾ: ਜਦੋਂ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਬੈਡ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਰਟਰੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਚਿਪਕਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਕੇ 'ਪਲੇਕ' ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਸੁੰਗੜਨਾ: ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਪਲੇਕ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਆਰਟਰੀਜ਼ ਸੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਲਈ ਘੱਟ ਜਗ੍ਹਾ ਬਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਲੱਡ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ: ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਰਦ ਦੇ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਜਾਂ ਸਟ੍ਰੋਕ: ਜਦੋਂ ਆਰਟਰੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਸਤਾ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਜਾਂ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਕਿਵੇਂ ਲਗਾਈਏ ਪਤਾ?

ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਨਿਯਮਤ ਲਿਪਿਡ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਟੈਸਟ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ:

ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ: ਸੈਚੁਰੇਟਿਡ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸ ਫੈਟ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਓਮੇਗਾ-3 ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਡਾਈਟ ਲਓ।

ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ 'ਗੁੱਡ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ' ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੈਡ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ।

ਵਜ਼ਨ ਕੰਟਰੋਲ: ਵਧਦਾ ਭਾਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਵਜ਼ਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।