ਕਲਾਕਾਰੀ ਕਿ ਜਾਦੂ? ਚਾਕੂ ਰੱਖਣ ਲਈ 16ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੱਛੀ, ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੇਖ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਓਗੇ ਹੈਰਾਨ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਵਸਤੂ ਹੈ 1570 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ 'ਨਾਈਫ਼ ਕੇਸ' (ਚਾਕੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਡੱਬਾ)। ਇਸਦਾ ਆਕਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕ 'ਟਰਾਊਟ' ਮੱਛੀ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ (Renaissance) ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਣੀ ਇਹ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਅੱਜ ਵੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਜੋੜ ਨਮੂਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਲਾ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਗਮ

16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਉਹ ਦੌਰ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲਾਤਮਕ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਨਾਈਫ਼ ਕੇਸ ਇਸੇ ਸੋਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਡੱਬਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਇਸ ਕੇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਚਮੜੇ, ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰੀਗਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਇੰਨੀ ਅਸਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸੰਦ ਦੇ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਵਟੀ ਵਸਤੂ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।

ਕੇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀ ਹੈ ਖ਼ਾਸ?

ਮੱਛੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਖੋਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛੇ ਛੋਟੇ ਚਾਕੂ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਕੂ ਇੰਨੇ ਉਪਯੋਗੀ ਸਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਣ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਕੀਮਤੀ ਸੈੱਟ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚ ਵਰਗ ਜਾਂ ਕੁਲੀਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਮੱਛੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ?

ਮੱਛੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਪਿੱਛੇ ਕੇਵਲ ਦਿਖਾਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ:

ਪ੍ਰਤੀਕ: ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਕਲਾਤਮਕਤਾ: ਟਰਾਊਟ ਮੱਛੀ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫੁਰਤੀਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਮੱਛੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ (Realistic) ਆਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਾਰੀਕ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧਾਤੂ-ਕਲਾ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਇਹ ਵਿਰਾਸਤ?

ਯੂਰਪ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤੂ ਅੱਜ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਿਊਨਿਖ (ਜਰਮਨੀ) ਦੇ 'ਬਾਏਰਿਸ਼ੇਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ' ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਸ ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 1570 ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਚਮੜੇ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਵਰਗੇ ਸਖ਼ਤ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।