ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਵੇਲਾ

ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ ਮਾਹਲਾ

ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਦਿਵਸ ਅੱਜ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮਹੱਤਵ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ 1972 ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਮੇਲਨ ਤਹਿਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਥਾਨਾਂ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪਰੰਪਰਾ, ਕਲਾ, ਗਿਆਨ, ਸੰਘਰਸ਼, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਪਛਾਣ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।

ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1982 ਵਿਚ ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1983 ਵਿਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ 22ਵੀਂ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਦਿਨ ਹਰ ਸਾਲ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਹਨ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਵਾਂ, ਇਮਾਰਤਾਂ, ਕਿਲ੍ਹੇ, ਸ਼ਹਿਰ, ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਝੀਲਾਂ, ਮਾਰੂਥਲ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਿਸੇ ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਖ਼ਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤਹਿਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ 10 ਚੋਣ ਮਾਪਦੰਡ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਕ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਹੱਤਵ ਵਰਗੇ ਪਹਿਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ-ਪਹਿਲਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਮਾਰਕ, ਮੰਦਰ, ਮਸਜਿਦਾਂ, ਚਰਚ, ਕਿਲ੍ਹੇ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੂਜਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਜੰਗਲ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ, ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੁਦਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਤੀਜਾ, ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਿਰਾਸਤ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਾਈ ਢਾਂਚੇ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਗੋਂ ਅਮੂਰਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਯੋਗ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ।

ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਯੂਨੈਸਕੋ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੂਚੀ, ‘ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ" ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਯੁੱਧ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ, ਕਬਜ਼ੇ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਜਾਂ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦੁਆਰਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਾਈਟ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਓਮਾਨ ਵਿਚ ਅਰੈਬੀਅਨ ਓਰੀਕਸ ਸੈਂਕਚੁਰੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਐਲਬੇ ਵੈਲੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 196 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਲਗਪਗ 1,223 ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 952 ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, 231 ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ 40 ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਥਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਹ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ 43 ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ (34 ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, 7 ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ 2 ਮਿਸ਼ਰਤ) ਅਤੇ 62 ਸਥਾਨ ਅਸਥਾਈ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਆਗਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਫਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ, ਅਜੰਤਾ-ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਐਲੀਫੈਂਟਾ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਖੁਜਰਾਹੋ ਸਮੂਹ, ਸਾਂਚੀ ਸਤੂਪ, ਮਹਾਬੋਧੀ ਮੰਦਰ, ਹੰਪੀ, ਮਹਾਬਲੀਪੁਰਮ, ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ, ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ, ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਕੋਨਾਰਕ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ, ਨਾਲੰਦਾ, ਭੀਮਬੇਟਕਾ, ਸੁੰਦਰਬਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ, ਕਾਜ਼ੀਰੰਗਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ, ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਕੰਚਨਜੰਗਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ ਜੈਪੁਰ, ਆਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਕੁੰਭਲਗੜ੍ਹ, ਰਣਥੰਬੋਰ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਜੈਸਲਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਗਗਰੋਨ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਕੇਵਲਾਦੇਵ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸੰਨ 2021 ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਮੱਪਾ ਮੰਦਰ (ਤੇਲੰਗਾਨਾ) ਅਤੇ ਧੋਲਾਵੀਰਾ (ਗੁਜਰਾਤ) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦਿਵਸ ’ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥੀਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 2026 ਦਾ ਥੀਮ ‘ਸੰਕਟਾਂ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਜੀਵੰਤ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ’ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਯੁੱਧ, ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕਾਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵੰਤ ਵਿਰਾਸਤ- ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਗਿਆਨ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ-ਆਧਾਰਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

ਵਧਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਸਾਰੀਆਂ, ਯੁੱਧ, ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਡੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਣ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗੁਆਚੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਤੇਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ 1976 ਤੋਂ ਲਗਭਗ 655 ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 2024 ਵਿਚ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ, ਪੰਚਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸਹ੍ਰਿਦਯਾਲੋਕ-ਸਥਾਨਮ ਵਰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ‘ਮੈਮੋਰੀ ਆਫ ਦਿ ਵਰਲਡ’ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ 2017 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ‘ਅਡਾਪਟ ਏ ਹੈਰੀਟੇਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ’, ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਐੱਸਆਰ ਫੰਡਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ 1.23 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ 11,400 ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲਾਈਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ‘ਇੰਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ ਇਨ ਡਿਜੀਟਲ ਸਪੇਸ’ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਵਰਚੁਅਲ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ (ਏਐੱਸਆਈ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ‘ਮਸਟ ਸੀ’ ਪੋਰਟਲ, ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਲਗਪਗ 100 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2024 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਦੇ 46ਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦਿਵਸ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਲੰਡਰ ’ਤੇ ਇਕ ਤਰੀਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ, ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਮੋਬਾਈਲ : 98281-08858