ਸੱਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਖ਼ ਵੀ ਗੁਆਈ

ਜਦਕਿ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਹਾਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕੋ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੰਭੀਰ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹੀ ਪੱਖ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜੇ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸਾਮ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ 2023 ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੀਕਰਨਾਂ 'ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਪਕੜ ਇੰਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਆਪਣੀ ਹਮਲਾਵਰ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕੀਮਤ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਿਮੰਤ ਬਿਸਵਾ ਸਰਮਾ ਭਾਜਪਾ ਹਾਈਕਮਾਨ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਹਿਮੰਤ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਾਮ ਵਿਚ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਉਪਯੋਗੀ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ? ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਮੰਤਰੀ ਹਿਮੰਤ ਨੇ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਕਾਰਨ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਉਪਯੋਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਮੁਖੀ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ 15 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸੱਤਾ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਢਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਸੁਵੇਂਦੂ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸੀ ਹਨ। ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਐਨ. ਰੰਗਾਸਾਮੀ ਵੀ ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਕਾਂਗਰਸੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰ ਕੇ ਦੂਜਾ ਫ਼ਤਵਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਾਂਗਰਸ ਅਜਿਹੇ ਉਪਯੋਗੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਦ ਭਾਜਪਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੋਂ ਲੁਭਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਬਹੁਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਅਸਮ ਗਣ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਤੇ ਬੋਡੋ ਪੀਪਲਜ਼ ਫਰੰਟ ਵਰਗੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਬਨਿਟ ਗਠਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਸਾਮ ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੋ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਿਚ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੋਰਚੇ, ਆਈਐੱਨਡੀਆਈਏ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਬੇਸ਼ੱਕ, ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਇਸ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਈਐੱਨਡੀਆਈਏ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਇਕ ਰਾਜ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੇਰਲ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਯੂਡੀਐੱਫ ਨੇ ਐੱਲਡੀਐੱਫ (ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ) ਤੋਂ ਸੱਤਾ ਖੋਹ ਲਈ। ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਅਜੀਬ ਹੈ। ਮਮਤਾ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਬਣਾਈ ਅਤੇ 2011 ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਹੀ 34 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਇਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਜਪਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਸਮੇਤ ਭਾਜਪਾ ਨੇਤਾ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ "ਟੀਐੱਮਸੀ ਦੀ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ" ਵਰਗੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਚਾਨਕ ਸੰਖੇਪ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ, ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ 207 ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਨੂੰ 80 ਸੀਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਰ ਬਦਲ ਲਏ।

ਰਾਹੁਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਮ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਵੋਟਾਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਖਿਸਕਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਸੁਪਰੀਮੋ ਮਮਤਾ ਨੇ ਵੀ ਆਈਐੱਨਡੀਆਈਏ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਰਟੀ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਮਤਾ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਮੇਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਮੋਰਚੇ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਸ ਸੱਦੇ ਦਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕੋਲ ਹਮਲਾਵਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਰਾਹੀਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਦਬਦਬੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਸੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਇਹ ਖੇਡ ਅੱਗੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।

ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐੱਸਆਈਆਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਜਾਂ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿੱਦੀ ਇਨਕਾਰ ਨਾਲ ਭੇਜੇ ਗਏ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੁਨੇਹੇ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਚ ਡੀਐੱਮਕੇ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਅਦਾਕਾਰ ਵਿਜੇ ਦੀ ਟੀਵੀਕੇ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਡੀਐੱਮਕੇ ਦਾ ਇਸ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਪਰ ਸੱਤਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਏਆਈਏਡੀਐੱਮਕੇ ਨੇ ਉਸੇ ਡੀਐੱਮਕੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਇਸ ਉਚਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਏਆਈਏਡੀਐੱਮਕੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਧੜਾ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਵੋਟ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਵਿਜੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੇਸ਼ੱਕ, ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤਾ ਬਦਲੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਿਆਸੀ ਸਮੀਕਰਨ ਵੀ ਬਦਲੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਈਐੱਨਡੀਆਈਏ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੋਵੇਂ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ

(ਲੇਖਕ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਹੈ।)

response@jagran.com