- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਚੀਨ 'ਚ ਵਿਆਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਕ? ਘਟਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਬਣੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 5.38 ਲੱਖ ਯੂਆਨ ਯਾਨੀ ਕਰੀਬ 76 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਗੇ ਮਕਾਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
Posted By alisha
Publish Date: Sat, 06 Jun 2026 01:38 PM (IST)
Updated Date: Sat, 06 Jun 2026 01:49 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ, ਤਾਈਵਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਗਲੋਬਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਵਿਚਕਾਰ ਚੀਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਰਤਾ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕਟ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦਰ ਦਾ ਹੈ ।
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਲਗਪਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ 'ਨੋ ਮੈਰਿਜ, ਨੋ ਕਿਡਜ਼' (ਨਾ ਵਿਆਹ, ਨਾ ਬੱਚੇ) ਦਾ ਟ੍ਰੈਂਡ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 2025 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 17 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੋਏ। 2017 ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਲਗਪਗ ਅੱਧੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਤੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ
ਘਟਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਇੰਨੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਚੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ਾਂਟਿਆਨ ਕੈਮੀਕਲ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਆਪਣੇ 28 ਤੋਂ 58 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਤੰਬਰ 2025 ਤੱਕ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਨੋਟਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮੈਰਿਜ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ (ਵਿਆਹ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ), ਮੈਚਮੇਕਿੰਗ (ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਵਾਉਣਾ) ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੋਰਸ ਤੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕੰਟੈਂਟ (ਸਮੱਗਰੀ) 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਹ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਬਸਿਡੀ, ਛੁੱਟੀਆਂ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਾਲਾਤ
ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ 3600 ਯੂਆਨ ਯਾਨੀ ਲਗਪਗ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡਾਕਟਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤਲਾਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਉਤਪਾਦਾਂ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਵਧਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ
ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਘਟਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦਬਾਅ ਹੈ। ਚੀਨ ਦਾ ਸਮਾਜ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਸਰ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣਾ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਬੋਝ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ, ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬਣਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਕਈ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਬਣਨਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
'ਵਨ ਚਾਈਲਡ ਪਾਲਿਸੀ' ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ
ਚੀਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ 1980 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ 'ਵਨ ਚਾਈਲਡ ਪਾਲਿਸੀ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਚੀਨ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨੀਤੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੀ।
ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜੇ ਹੁਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬੁੱਢੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਅਸੰਤੁਲਨ ਵੀ ਵਧਿਆ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਕਾਰਨ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਦੀ ਗਈ।
ਘਟਦੀ ਕੰਮਕਾਜੀ ਆਬਾਦੀ ਕਾਰਨ ਵਧੀ ਆਰਥਿਕ ਚਿੰਤਾ
ਘੱਟ ਜਨਮ ਦਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਚੀਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਆਬਾਦੀ ਘਟਣ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਉਤਪਾਦਨ, ਉਦਯੋਗ, ਟੈਕਸ ਉਗਰਾਹੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 5.38 ਲੱਖ ਯੂਆਨ ਯਾਨੀ ਕਰੀਬ 76 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਗੇ ਮਕਾਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ
'ਵਨ ਚਾਈਲਡ ਪਾਲਿਸੀ' ਦੌਰਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਜੋ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅੱਜ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਕਰੀਅਰ, ਨਿੱਜੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵੀ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਕੇਵਲ ਚੀਨ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਣੌਤੀ
ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਕੇਵਲ ਚੀਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ 195 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਪਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਰ (Fertility Rate) 2.1 ਦੇ ਰਿਪਲੇਸਮੈਂਟ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵੀ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਰ 1.9 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇਣ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਸਸਤੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਬਿਹਤਰ ਚਾਈਲਡ ਕੇਅਰ, ਸਹੂਲਤਾਂ, ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਹੱਲ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੋਝ ਕੇਵਲ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁਣਗੀਆਂ। ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਹੀ ਚੀਨ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਜਨਮ ਦਰ ਅਤੇ ਘਟਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੱਲ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।