ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ 'ਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਹੱਕ? ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਨੂੰਨ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ: ਕੀ ਇਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ? ਅਤੇ ਕੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਫੌਜੀ ਕਾਫਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹ ਜਲਡਮਰੂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਕਾਨੂੰਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹੋਰਮੁਜ਼ ਇੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੰਗ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ, ਇਹ ਲਗਭਗ 39 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤਰੀ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨਿਯਮ ਹਨ?

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲਡਮਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਲੰਘਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੱਟਵਰਤੀ ਦੇਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।

ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਿਯਮ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯੁੱਧ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਜੰਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਰਾਨ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ, ਜੋ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ।

1994 ਦੇ ਸੈਨ ਰੇਮੋ ਮੈਨੂਅਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਰਪੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਕੀ ਈਰਾਨ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਇਹ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਥਿਤੀ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜਲਡਮਰੂ ਕਿਸੇ ਨਿਰਪੱਖ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਜੰਗੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ, ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਈਰਾਨ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਗੰਭੀਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਫੌਜੀ ਕਾਫਲੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ?

ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਜੋਖਮ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਪਾਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਈਰਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਇਜ਼ ਫੌਜੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਕਸਰ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਨਿਰਪੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ?

ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਜੋਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੱਖ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖ ਰਹਿਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਕਾਨੂੰਨ ਬਨਾਮ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਕਸਰ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨਿਰਪੱਖ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਤੁਲਨ, ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੈ।