ਯੂਕਰੇਨ ਤੋਂ ਗਾਜ਼ਾ ਤੱਕ ਜੰਗ ਨੇ ਵਧਾਈ ਹਥਿਆਰ ਖ਼ਰੀਦ ਦੀ ਦੌੜ, ਵਿਕਰੀ 'ਚ 27 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ (2022) ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਗਾਜ਼ਾ ਯੁੱਧ (2023) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਈਰਾਨ ਯੁੱਧ ਨੇ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਧਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ₹44 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2024 ਵਿੱਚ ₹56.3 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਲਗਭਗ 27 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਵਾਧਾ ਦਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ , ਜੋ ਕਿ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।

ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 10 ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਹਨ

ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 10 ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੋਲ ਕੁੱਲ ₹76 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਐਡਵਾਂਸ ਆਰਡਰ ਹਨ, ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ।

ਲਾਕਹੀਡ ਮਾਰਟਿਨ ਦੀ 2024 ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ₹5.80 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ RTX ਦੀ ਵਿਕਰੀ ₹4.35 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਹੈ। ਨੌਰਥਰੋਪ ਗ੍ਰੁਮੈਨ, ਜਨਰਲ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ, ਬੋਇੰਗ ਅਤੇ L-3 ਹੈਰਿਸ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਚੀਨ ਦੀਆਂ CASIC ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀਆਂ BAE ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 10 ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਰੂਸ ਦੀ ਰੋਸਟੇਕ ਨੇ ਵੀ S-400 ਅਤੇ ਸੁਖੋਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਆਰਡਰ ਬੁੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਮਰੀਕੀ ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਲਾਬਿੰਗ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ

ਅਮਰੀਕੀ ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2025 ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਲਾਬਿੰਗ 'ਤੇ ₹2,460 ਕਰੋੜ ਖਰਚ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਿ 2019 ਨਾਲੋਂ 36 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਬਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ।

2024 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਫੌਜੀ ਖਰਚ 9.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧ ਕੇ 225 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 36 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਇਹ 158 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2019 ਅਤੇ 2024 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 27 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ 12 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਫ 18 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਯੂਕਰੇਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਆਯਾਤਕ ਬਣਿਆ

ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਟੈਂਕਾਂ ਦਾ ਯੁੱਗ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰ ਆਏ ਹਨ। ਡਰੋਨ ਉਦਯੋਗ, ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ 2019 ਵਿੱਚ ₹45,000 ਕਰੋੜ ਸੀ, 2024 ਤੱਕ ₹1.95 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।

ਯੂਕਰੇਨ, ਜੋ ਕਿ 2019 ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 20 ਹਥਿਆਰ ਆਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, 2024 ਵਿੱਚ 1.82 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਆਯਾਤਕ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ 1.71 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਆਯਾਤ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਐਂਟਰੀ

ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਯਾਤ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2029 ਤੱਕ ₹50,000 ਕਰੋੜ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰੱਖਿਆ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ 16,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2019 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ 131 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਇੱਕ "ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਪਲਾਇਰ" ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕਾ ਰਾਕੇਟ ਵਰਗੇ ਪੂਰੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ 85 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਹੈ।