ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੁਡਾਨ ਨੂੰ ਵੇਚੇਗਾ ਹਥਿਆਰ ! 'ਮੇਡ ਇਨ ਚਾਈਨਾ' JF-17 ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੁਡਾਨ ਅਤੇ ਲੀਬੀਆ ਤੱਕ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੁਡਾਨ ਨੂੰ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੌਦਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁੜ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ 1.5 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੁਡਾਨ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਅਤੇ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਰੈਪਿਡ ਸਪੋਰਟ ਫੋਰਸਿਜ਼ (RSF) ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। RSF 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਗੰਭੀਰ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਸੌਦੇ ਨੂੰ ਅਰਬ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਵੇਚਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨਾਲ ਫੌਜੀ ਭਾਈਵਾਲੀ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨਾਲ ਰਣਨੀਤਕ ਆਪਸੀ ਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤੇ (SMDA) ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ JF-17 ਥੰਡਰ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ F-35 ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜੈੱਟ ਵੀ ਖਰੀਦ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਆਪਣੇ ਰੱਖਿਆ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਾਥੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨ।

JF-17 ਆਕਰਸ਼ਕ ਕਿਉਂ ਹੈ?

JF-17 ਥੰਡਰ ਇੱਕ ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲਾ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਚੇਂਗਡੂ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਵੇਂ ਬਲਾਕ-3 ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤ ਰਾਡਾਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਫਾਇਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।

ਇੱਕ JF-17 ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ $25 ਤੋਂ $30 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਤ ਬਜਟ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਫਾਇਤੀ ਵਿਕਲਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਮਤ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਹੋਰ ਖਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਜੰਗ-ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੁਡਾਨ, ਲੀਬੀਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੰਤੁਲਨ

ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੁਡਾਨੀ ਫੌਜ ਨੂੰ JF-17 ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੀਬੀਆ ਵਿੱਚ ਬਾਗੀ ਨੇਤਾ ਖਲੀਫਾ ਹਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸੌਦੇ ਦੀਆਂ ਵੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹਨ। ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੜਿਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੂੰ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਏਈ 'ਤੇ RSF ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰ ਆਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰੱਖਿਆ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2022-23 ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦ $13 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ $400 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ JF-17 ਸੌਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ 13 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੌਦਿਆਂ 'ਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣਗੇ।

ਗਲੋਬਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਦਲ ਰਹੀ

ਦੁਨੀਆ ਬਹੁ-ਧਰੁਵੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਯਾਤਕ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੀਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ JF-17 ਵਰਗੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁਣ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਵਾਲਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।