ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੀ ਮੌਤ, ਚਰਚਾ ’ਚ ਬੇਟੇ ਮੋਜਤਬਾ ਦਾ ਨਾਂ... ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ?

ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ ਅਲੀ ਲਾਰੀਜਾਨੀ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸੱਤਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅੰਤਰਿਮ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਗਾਰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੇਗੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨਵੇਂ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੀ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।

ਕੌਣ ਹਨ ਮੋਜਤਬਾ ਖਾਮੇਨੇਈ?

ਮੋਜਤਬਾ ਖਾਮੇਨੇਈ 56 ਸਾਲ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਰ ਘੱਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1969 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਧਰਮ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਮੱਧ ਪੱਧਰ ਦੇ ਧਰਮ ਗੁਰੂ ਹਨ ਅਤੇ 'ਆਯਤੁੱਲਾ' ਨਹੀਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੰਤਰ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ

ਮੋਜਤਬਾ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕੋਰ ਨਾਲ ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਰਾਨ-ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ 'ਹਬੀਬ ਬਟਾਲੀਅਨ' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੁਫ਼ੀਆ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰੀਬੀ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚੋਣ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

2019 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਸਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਟ੍ਰੇਜ਼ਰੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਲੀ ਖਾਮੇਨੇਈ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੋਜਤਬਾ ਕੋਲ ਕੋਈ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ

ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਬਣਨ ਲਈ ਸੀਨੀਅਰ ਧਰਮ ਗੁਰੂ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਯੋਗਤਾ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮੋਜਤਬਾ ਫਿਲਹਾਲ 'ਆਯਤੁੱਲਾ' ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਖਾਨਦਾਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਮਿਲਣਾ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਵੇਂ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੀ ਚੋਣ 88 ਮੈਂਬਰੀ 'ਅਸੈਂਬਲੀ ਆਫ ਐਕਸਪਰਟਸ' ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਯੋਗ ਧਰਮ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਅੰਤਰਿਮ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਵਸਥਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜਾਰੀ ਰਹੇ।

1979 ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਦਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਤਹਿਰਾਨ ਆ ਗਏ। ਮੋਜਤਬਾ ਨੇ ਅਲਾਵੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਹਿਰਾਨ ਅਤੇ ਕੋਮ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।