ਕਿਆਮਤ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 85 ਸੈਕਿੰਡ ਦੂਰ... ਕੀ ਹੈ Doomsday Clock ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਇਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੇ ਵਧਾਈ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਧੜਕਣ?

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : 27 ਜਨਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਬੁਲੇਟਿਨ ਆਫ਼ ਦ ਐਟਾਮਿਕ ਸਾਇੰਟਿਸਟਸ ਨੇ ਆਪਣੀ 'ਡੂਮਸਡੇ ਘੜੀ' ਨੂੰ 12 ਵੱਜਣ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 85 ਸੈਕਿੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਸਵਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਦੁਨੀਆ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ 12 ਵੱਜਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਤਬਾਹੀ ਤੈਅ ਹੈ।

ਇਸ ਘੜੀ ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ Bulletin of the Atomic Scientists ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ-

ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਬਦਲਾਅ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਏਆਈ ਨਿੱਜ ਨਵੇਂ ਖ਼ਤਰੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਛੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਮਲਾਵਰ, ਟਕਰਾਅ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।

ਵਿਸ਼ਵ 'ਚ ਜੋ ਆਪਸੀ ਸਮਝ ਸੀ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਐ ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਯਮ ਬਣੇ ਸਨ ਉਹ ਵੀ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। 'ਜੋ ਜਿੱਤੇਗਾ, ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇਗਾ' ਵਾਲੀ ਦੌੜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹੀ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਹੀ ਹੈ।

'Doomsday Clock' ਕੀ ਹੈ?

ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਇਕ ਨਾਨ ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਸੰਨ 1947 ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਡ ਵਾਰ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਲਈ Doomsday Clock ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਘੜੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੂਮਸਡੇ ਘੜੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।

ਫਿਰ ਇਸ ਘੜੀ ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬੁਲੇਟਿਨ ਆਫ਼ ਐਟਾਮਿਕ ਸਾਇੰਟਿਸਟਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਿਈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ 1945 'ਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲਬਰਟ ਆੲਨਸਟੀਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਬਰਟ ਓਪਨਹਾਈਮਰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂਘਿੜੀ ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਇਸੇ ਸੰਸਥਾ ਕੋਲ ਹੈ।

'ਡੂਮਸਡੇ ਘੜੀ' ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ?

ਡੂਮਸਡੇ ਘੜੀ ਆਮ ਘੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਸਮਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ- 1 ਵੱਜੇਗਾ, ਫਿਰ 2 ਵੱਜਣਗੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 12 ਤੱਕ ਵਜਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਡੂਮਸਡੇ ਘੜੀ ਟਾਈਮਰ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ- 'Time Left To Midnight'। ਇੱਥੇ ਮਿਡਨਾਈਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਤਬਾਹੀ, ਪਰਲੋ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਆਮਤ ਦੀ ਰਾਤ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋ਼ ਹੈ।

ਇਹ ਸਮਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਹੋਣ 'ਚ ਅਜੇ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਘੜੀ ਦੀ ਸੂਈ 12 ਵੱਜਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇਗੀ ਤਾਂ ਸਮਝ ਜਾਣਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਬਾਹਕਾਰੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇੰਜ ਸਮਝੋ

• ਸੂਈ ਅੱਗੇ ਵੱਲ (Clockwise)- ਦੁਨੀਆ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰੇ 'ਚ ਹੈ।
• ਸੂਈ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ (Anit-Clockwise)- ਦੁਨੀਆ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ।

'ਡੂਮਸਡੇ ਘੜੀ' 'ਚ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸਮਾਂ?

• ਡੂਮਸਡੇ ਘੜੀ 'ਚ 1947 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ 25 ਵਾਰ ਸਮਝ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
• ਜਦੋਂ ਇਹ ਘੜੀ 1947 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੋਂ 7 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।
• ਜਦੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 3 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।
• ਜਦੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬੰਬ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੋਂ 2 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।
• 1963 ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ ਪਾਬੰਦੀ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਘੜੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੋਂ 12 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
• 1991 ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਘੜੀ 12:00 ਵਜੇ ਤੋਂ 17 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਭਾਵ ਸਮਾਂ 11:43 ਵਜੇ ਸੀ।
• 1998 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ 12:00 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਭਾਵ ਸਮਾਂ 1:51 ਵਜੇ ਸੀ।
• 2017 ਵਿੱਚ, ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 150 ਸਕਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨ (ਰਾਤ 11:57:30 ਵਜੇ)।
• 2018 ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਘੜੀ ਨੂੰ ਰਾਤ 11:58 ਵਜੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਿੰਟ ਬਾਕੀ ਸਨ, ਭਾਵ ਇਹ 11:58 ਵਜੇ ਸੀ।
• 2020 ਵਿੱਚ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ 100 ਸਕਿੰਟ ਬਾਕੀ ਸਨ, ਭਾਵ ਇਹ 11:58:20 ਵਜੇ ਸੀ।
• 2023 ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਘੜੀ ਨੂੰ ਰਾਤ 11:58:30 ਵਜੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਵ ਇਹ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ 90 ਸਕਿੰਟ ਬਾਕੀ ਸਨ।
• 2025 ਵਿੱਚ, ਸਮਾਂ 89 ਸਕਿੰਟ (ਰਾਤ 11:58:31 ਵਜੇ) ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
• 2025 ਵਿੱਚ, ਇਹ 89 ਸਕਿੰਟ (ਰਾਤ 11:58:35 ਵਜੇ) ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
• 2026 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 85 ਸਕਿੰਟ ਬਾਕੀ ਸਨ (ਰਾਤ 11:58:35 ਵਜੇ)।

ਡੂਮਸਡੇ ਘੜੀ 'ਚ ਸਮਝ ਬਦਲਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ?

ਡੂਮਸਡੇ ਘੜੀ ਇਕ ਸਿੰਬੋਲਕ ਘਡੀ ਹੈ। ਸਮਝ ਬਦਲ ਕੇ ਪਰਮਾਣੂ ਯੁੱਧ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਯੁੱਧ, ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ, ਜੈਵਿਕ ਖਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਜੋਖ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਚੌਕਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

• ਜੇਕਰ ਰਾਤ ਦੇ 12 ਵੱਜਣ 'ਚ ਘੱਟ ਸਮਝ ਬਾਕੀ ਰਹੇਗਾ ਤਾਂ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
• ਜੇਕਰ 12 ਵੱਜਣ 'ਚ ਸਮਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਖ਼ਤਰਾ ਘੱਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਡੂਮਸਡੇ ਘੜੀ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣ ਲਓ

• ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੰਬੋਲਿਕ ਘੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ, ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
• ਹਰ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ 'ਚ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ 'ਚ ਨਵਾਂ ਸਮਝ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਰਿਸਕ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਡੂਮਸਡੇ ਘੜੀ ਮੁਤਾਬਕ 1991 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਂ (17 ਮਿੰਟ) ਸੀ ਅਤੇ 2026 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਮਾਂ (85 ਸੈਕਿੰਡ) ਹੈ।
• ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਣੂ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ, ਏਆਈ, ਸਾਈਬਰ ਅਤੇ ਬਾਇਓਟਿਕ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
• ਭਾਰਤ ਕਾਰਨ ਵੀ 1974 ਅਤੇ 1998 'ਚ ਸਮਾਂ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ ਹੋਏ ਸਨ।
• 2007 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਘੜੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ।
• 2020 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘੜੀ ਦਾ ਸਮਝ ਮਿੰਟਾਂ 'ਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਰਾ ਇੰਨਾ ਵਧਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਮਾਂ ਸੈਕਿੰਡ 'ਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ।
• ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਡਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨੀਤੀ ਬਦਲਾਅ ਲਈ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇਣਾ ਹੈ।