ਇਜ਼ਰਾਈਲ ’ਚ ਮਿਲੀ 2100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਗੋਲੀ, ਇਸ ’ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੰਦੇਸ਼
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ (Archaeologists) ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹਿਪੋਸ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 2,100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਗੁਲੇਲ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੋਲੀ ਉੱਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Mon, 06 Apr 2026 11:04 AM (IST)
Updated Date: Mon, 06 Apr 2026 11:09 AM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ (Archaeologists) ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹਿਪੋਸ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 2,100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਗੁਲੇਲ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੋਲੀ ਉੱਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਹ ਗੋਲੀ ਹਿਪੋਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿਪੋਸ ਨੂੰ 'ਸੁਸਿਤਾ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੈਲੇਨਿਸਟਿਕ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਂਟਾਈਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਿਸ਼ਪ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ।
ਗੋਲੀ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੰਦੇਸ਼
ਫੌਕਸ ਨਿਊਜ਼ ਡਿਜੀਟਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਗੋਲੀ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ 'ਸਿੱਖੋ' ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਅੰਡਾਕਾਰ ਆਕਾਰ ਦੀ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਗੋਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਹਲਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹੈਫਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਮਾਈਕਲ ਆਈਜ਼ਨਬਰਗ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਡਾ. ਅਰਲੇਟਾ ਕੋਵਾਲੇਵਸਕਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਮਈ ਤਾਅਨਾ ਸੀ। ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਈਜ਼ਨਬਰਗ ਅਤੇ ਕੋਵਾਲੇਵਸਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜੇ 'Palestine Exploration Quarterly' ਨਾਮਕ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਹਿਪੋਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀਆਂ 69 ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਗੋਲੀ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ 'ਸਿੱਖੋ' ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਵਿਅੰਗਮਈ ਹਾਸੇ-ਠੱਠੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਮਈ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ "ਆਪਣਾ ਸਬਕ ਸਿੱਖੋ"।
ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਇਹ ਗੋਲੀ?
ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤੂ ਲਗਪਗ 3.2 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਅਤੇ 1.95 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰ 38 ਗ੍ਰਾਮ ਹੈ। ਖੁਦਾਈ ਟੀਮ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਟਕਰਾਉਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਭਾਰ ਲਗਪਗ 45 ਗ੍ਰਾਮ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਗੋਲੀ 'ਤੇ ਟਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗੋਲੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੈਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਗੁਲੇਲ ਦੀ ਗੋਲੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਗੱਲ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਗੋਲੀ 'ਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਿਆ ਹੋਣਾ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਕੇ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਸਤਾ ਪਰ ਬਹੁਤ ਘਾਤਕ ਹਥਿਆਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਹਿਪੋਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਹਾਲੀਆ ਖੋਜਾਂ
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹਿਪੋਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ 1,600 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਈਸਾਈ ਕੇਂਦਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮੈਟਲ ਡਿਟੈਕਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।