...ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ 'ਦੁੱਧ ਦੀ ਘਾਟ', 9ਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ 'ਧਮਤਾਨ ਸਾਹਿਬ' ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਵਚਨ
ਧਰਤ ਆਪਣੀ ਅਗੋਸ਼ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਛੋਹ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਸਮੋਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਮਕਰੋੜ ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਧਮਤਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੌਵੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ ਪਾਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।
Posted By Sunita
Publish Date: Tue, 28 Oct 2025 11:17 AM (IST)
Updated Date: Tue, 28 Oct 2025 01:25 PM (IST)
.jpg)
ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ\ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, ਖਨੌਰੀ : ਧਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਮਕਰੋੜ ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਧਮਤਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ ਪਾਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਦੁੱਧ ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਧਮਤਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ, ਧਮਤਾਨ (धमधान) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। गुरु जी दी चरण छोह ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਧਮਤਾਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਬਾਂਗਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੰਨ ਚਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਵਤਾਰ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਖੇਮਕਰਨ, ਚੌਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਜ਼ੀਰਾ, ਮੋਗਾ, ਡਰੋਲੀ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਸੁਨਾਮ, ਮਕਰੋੜ ਗਏ ਸਨ। ਆਦਿ ਅਤੇ ਸੰਮਤ 1722 (ਅਪ੍ਰੈਲ 1665) ਵਿੱਚ ਧੰਮਧਾਨ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ।
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰਦੇਵ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਦੱਸੋ।
ਉੱਥੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਗਾਓ। ਸਯੰਦਨ ਅਰੁ ਦੂਰਾ ਨਰ ਨਾਲੇ।
ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਲਾਅ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਏ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਭਾਈ ਦਾਗੋ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ (ਭਾਈ ਦਾਗੋ ਦੁੱਧ ਲਿਆਇਆ ਹੈ, ਦੁੱਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਥੇ ਰਹੇਗਾ)'' ਤਵਾਰੀਖ ਖਾਲਸਾ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਾਗੋ ਰੱਥ, ਗੱਡੀ, ਊਠ, ਘੋੜਾ ਆਦਿ ਆਪਣੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਸੰਗਤ ਵੀ ਆਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਧਮਤਾਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰਹੇ। ਮੁੱਖ ਡੇਰਾ ਇੱਥੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ।
ਕੁਝ ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਭਾਈ ਦਾਗੋ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਿੱਕੇ ਦਿੱਤੇ। ਅਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੂਹ, ਇੱਕ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਗ਼ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਈ ਦਾਗੋ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੌਂ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸੰਮਤ 1732 (1675 ਈ.) ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਧੰਮਟਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਆ ਕੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਧੰਮਟਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1985-86 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਦੇਵਧੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੀਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਥਿਆਰ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਰਪਾਨ, ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਕਟਾਰ, ਬੰਦੂਕਾਂ, ਦੋ ਢਾਲਾਂ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਸਿੱਕਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਧੰਨ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਧਮਤਾਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 35 ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ, ਕੁਝ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਧਾਰਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੰਦੇੜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ।