ਬਜਰੰਗਬਲੀ ਦੇ 'ਹਨੂਮਾਨ' ਬਣਨ ਪਿੱਛੇ ਛਿਪਿਆ ਹੈ ਵੱਡਾ ਰਹੱਸ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ?

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬਜਰੰਗਬਲੀ, ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਮੋਚਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਾਕਰਮ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀ 'ਹਨੂਮਾਨ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸੀ? ਜਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ?

ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਕਈ ਅਣਸੁਣੇ ਪਹਿਲੂ ਛਿਪੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਮਾਰੂਤੀ ਨੰਦਨ ਦੇ 'ਹਨੂਮਾਨ' ਬਣਨ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ।

ਬਚਪਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਨਾਮ: ਮਾਰੂਤੀ

ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 'ਹਨੂਮਾਨ' ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੇਸਰੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਅੰਜਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 'ਮਾਰੂਤੀ' ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਮਾਰੂਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਮਾਰੂਤ' (ਹਵਾ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਤੀ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਨ।

ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਦੀ ਉਹ ਘਟਨਾ

ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਨੰਨ੍ਹੇ ਮਾਰੂਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਲਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਸਮਝ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਏ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਘਬਰਾ ਗਏ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਾਰੂਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਰ 'ਵਜਰ' ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਵਜਰ ਸਿੱਧਾ ਬਾਲਕ ਮਾਰੂਤੀ ਦੀ ਠੋਡੀ (Jaw) 'ਤੇ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ 'ਹਨੂਮਾਨ' ਨਾਮ?

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਠੋਡੀ ਨੂੰ 'ਹਨੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਠੋਡੀ ਟੁੱਟ (ਮਾਨ) ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸੇ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 'ਮਾਰੂਤੀ' ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ 'ਹਨੂਮਾਨ' ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਵਾਯੂਦੇਵ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਾਲਕ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਜਿੱਤ ਬਣ ਗਏ।

'ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ' ਅਤੇ 'ਸੁੰਦਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਰਹੱਸ

ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਮ 'ਸੁੰਦਰ' ਵੀ ਸੀ। ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਤਾ ਅੰਜਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਸੁੰਦਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉਸ ਅਧਿਆਏ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਦਹਿਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਅਜਿਹਾ ਕਾਂਡ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ (ਸੁੰਦਰ) 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।