ਮਨ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ

ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਖੁਦ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅੰਦਰ ਦੁਚਿੱਤੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੇ ਕੁਝ ਸੱਚ ਲੁਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ’ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾ ਕੇ ਜਿਉਣਾ ਸੌਖਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਕਣਾ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਉਤਰਨ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ•। ਜਦਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲ ਬਦਲਾਅ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨਾ ਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਨਵੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਰਵਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੌਰ ਨੇ ਸਹੀ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਖ਼ੁਦ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਈ ਮੌਕੇ ਅਜਿਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀਆਂ ਦਾ ਬੋਝ ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਅਤੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਸਾਨੂੰ ਅੰਦਰ ਤੋਂ ਥਕਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹੀ ਉਹ ਮੌਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਮੀਦ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਾਟ ਸਾਨੂੰ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਾਟ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਹੀ ਰਾਹ ਦਿਖਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਔਕੁੜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਾਹਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ ਲੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।• ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਮਨ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਹਲਕਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਬਦਲਾਅ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਆਕਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਸਾਡਾ ਖੁਦ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਤਮ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਦੀ।

-ਮਮਤਾ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾ