ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ 'ਚ ਥੰਮੀ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਸਾਖੀ ਦੀ ਰੀਤ, 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੁੱਕੀ ਨਹਿਰ; ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਨੇ ਤੋੜੀ ਆਸਥਾ?
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਕਾਸ਼ੀ, ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਹਿਰਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Posted By Sunita
Publish Date: Sun, 12 Apr 2026 12:38 PM (IST)
Updated Date: Sun, 12 Apr 2026 12:40 PM (IST)
ਸੁਰਿੰਦਰ ਖੋਸਲਾ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ: ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਕਾਸ਼ੀ, ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਹਿਰਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਪਰਬਾਰੀ ਦੋਆਬ ਨਹਿਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਠੀਆਂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੀਬ 20 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਛੱਡਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਇਸ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਘਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੋਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਆਇਆ ਕਿ ਕੋਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਇੱਥੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮੇਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਲਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਬਣੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਦਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਪੌੜੀਆਂ ਦੇ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨਾ ਹੁਣ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਣ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਡਰੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਹੀ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੇਲੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਥਾਨਕ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਮਦਨ ਲਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸਾਖੀ 'ਤੇ ਇਸ ਨਹਿਰ 'ਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡਿਓਂ ਲੋਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਲਦ ਤੋਂ ਜਲਦ ਨਹਿਰ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਪੌੜੀਆਂ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਘਾਟ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਦੀ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਠੀਆਂ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਹਿਰ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਜਲਦ ਕੋਈ ਉਚਿਤ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਤਾਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ।