ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੰਡੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਬਾਰੇ ਕੀਤਾ ਜਾਗਰੂਕ
ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ,
Publish Date: Sat, 30 May 2026 06:15 PM (IST)
Updated Date: Sat, 30 May 2026 06:17 PM (IST)
ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, ਮੋਗਾ : ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਕਈ ਖੰਡੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਧਦੀ ਗਰਮੀ, ਨਮੀ, ਖੜ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਮੱਛਰਾਂ, ਦੂਸ਼ਿਤ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਗਾਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਗੰਭੀਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਸਬੰਧੀ ਡਾ. ਰੂਪ ਰਿਸ਼ਮਾ ਕੌਰ ਐੱਮਬੀਬੀਐੱਸ ਐੱਮਐੱਸ ਗਾਇਨਾਕੋਲੋਜਿਸਟ ਤੇ ਡਾ. ਆਮੀਰ ਡੋਗਰਾ ਐੱਮਬੀਬੀਐੱਸ ਐੱਮਡੀ (ਪੀਡੀਐਟ੍ਰਿਕਸ) ਪੀਜੀਆਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੀਡੀਐਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਓਨੇਟੋਲੋਜਿਸਟ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੰਡੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕੀ ਹਨ : ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੰਡੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਉਹ ਲਾਗਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਰਮ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇਂਗੂ ਬੁਖਾਰ, ਮਲੇਰੀਆ, ਚਿਕਨਗੁਨੀਆ, ਟਾਈਫਾਈਡ ਬੁਖਾਰ, ਵਾਇਰਲ ਗੈਸਟਰੋਐਂਟਰਾਈਟਿਸ, ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਏ, ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸੰਪਰਕ ਕਾਰਨ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਲੱਛਣ : ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ, ਸਿਰਦਰਦ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਚਮੜੀ ’ਤੇ ਧੱਫੜ, ਉਲਟੀਆਂ ਜਾਂ ਦਸਤ, ਪੇਟ ਦਰਦ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾੜੀ ਖੁਰਾਕ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਘੱਟ ਹੋਣਾ, ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੋਜ, ਅੱਖਾਂ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਦਾ ਪੀਲਾ ਰੰਗ (ਪੀਲੀਆ), ਸੁੱਕੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਡੁੱਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਇਰਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਲਾਗਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇਕਰ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
-----
- ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮੱਛਰ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਕੂਲਰਾਂ, ਗਮਲਿਆਂ, ਟਾਇਰਾਂ ਜਾਂ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ। ਮੱਛਰਦਾਨੀ, ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੱਛਰ ਭਜਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਾਓ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ।
-----
- ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼, ਉਬਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਫਿਲਟਰ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਵੋ। ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਟਾਇਲਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਫ਼ਾਈ ਰੱਖੋ। ਕਾਫ਼ੀ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੌਰਾਨ ਬਾਹਰ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਲਕੇ, ਢਿੱਲੇ-ਫਿਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਪਾਓ। ਕਦੇ ਵੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਰਕ ਕੀਤੇ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ।
-----
- ਜੇਕਰ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ
ਗੰਭੀਰ ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ, ਡੇਂਗੂ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਲਾਗਾਂ ਕਾਰਨ ਝਟਕਾ, ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ, ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਕਾਰਨ ਦੌਰੇ, ਜਿਗਰ ਦੀ ਸੋਜਸ਼ ਅਤੇ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ, ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਸੱਟ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ, ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਕੋਮਾ, ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ, ਬੱਚੇ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ’ਤੇ ਹਨ।
-----
- ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਲੱਛਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
2-3 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁਖਾਰ, ਸਾਹ ਲੈਣ ’ਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ, ਲਗਾਤਾਰ ਉਲਟੀਆਂ, ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਪੀਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੀਂਦ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਬਦਲਿਆ ਵਿਵਹਾਰ, ਕੜਵੱਲ, ਨੱਕ ਜਾਂ ਮਸੂੜਿਆਂ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣਾ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਦਰਦ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਘੱਟ ਹੋਣਾ, ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
-----
ਘਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਮੱਛਰ ਕੰਟਰੋਲ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਚੰਗੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਲਈ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਬਿਮਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਾਧਾਰਨ ਰੋਕਥਾਮ ਉਪਾਅ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।