ਪੇਂਡੂ ਵਿਰਸੇ ’ਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਭੇਡਾਂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਕਿੱਤਾ

ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਡਡਵਿੰਡੀ : ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਭੇਡਾਂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ, ਘੱਟ ਚਾਰਾਗਾਹ ਤੇ ਨਵੀਆਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਿੱਤਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਪੁਰਾਤਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। --ਭੇਡਾਂ ਪਾਲਣ ਦੇ ਫਾਇਦੇ : ਘੱਟ ਖਰਚ, ਵੱਧ ਲਾਭ ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਖਰਚ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਘਾਹ-ਫੂਸ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਚਾਰਾਗਾਹ ਵਿਚ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। --ਉੱਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ : ਭੇਡਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਉੱਨ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਕੰਬਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਸ ਦੀ ਮੰਗ – ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਵਿਕਦਾ ਹੈ। --ਖਾਦ ਦਾ ਸਰੋਤ : ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਲਿੱਟੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਖਾਦ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। --ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ : ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਮਦਨ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤ ਹੈ। --ਭੇਡਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲੀਆਂ ਜਾਣ ਨਸਲ ਦੀ ਚੋਣ : ਸਥਾਨਕ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਉਤਪਾਦਕ ਨਸਲ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਿਹਾਇਸ਼, ਖੁਰਾਕ, ਟੀਕਾਕਰਨ, ਸੰਭਾਲ : ਭੇਡਾਂ ਲਈ ਸੁੱਕੀ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਜਿਥੇ ਮੀਂਹ ਤੇ ਠੰਢ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੋ ਸਕੇ। ਹਰਾ ਚਾਰਾ, ਸੁੱਕਾ ਚਾਰਾ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮੁਤਾਬਕ ਦਾਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਵੈਟਰਨਰੀ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਟੀਕੇ ਲਗਵਾਉਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਉੱਨ ਦੀ ਕਟਾਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਭੇਡ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ---ਭੇਡਾਂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਘਟਦਾ ਰੁਝਾਨ : ਭੇਡਾਂ ਪਾਲਣ ਦੇ ਘਟਦੇ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰਾਗਾਹ ਦੀ ਘਾਟ, ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਘਟਦੀ ਰੁਚੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਬਸਿਡੀ, ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਤੇ ਲੋਨ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੇਂਡੂ ਨੌਜਵਾਨ ਆਧੁਨਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭੇਡਾਂ ਪਾਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਾਲਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭੇਡਾਂ ਪਾਲਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡਾ ਪੇਂਡੂ ਵਿਰਸਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸਾਡੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਮੁੜ ਜੀਵੰਤ ਕਰੀਏ।