ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ 'ਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਚੁੱਲ੍ਹਾ? ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ 'ਚ ਲਿਖੇ ਹਨ 'ਸੂਤਕ' ਦੇ ਨਿਯਮ

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਮੌਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਅਖੀਰ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਾਰਨ ਹੈ?

ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਸੂਤਕ ਦੇ ਨਿਯਮ

ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਧਾਰ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਹੈ। ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 'ਸੂਤਕ' ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਸਮਾਂ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ 'ਅਸ਼ੁੱਧ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਜਾਂ ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 3 ਤੋਂ 13 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੂਤਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਨਾ ਬਾਲਣਾ ਵੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਘਰ ਦਾ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਡੂੰਘੇ ਸੋਗ ਅਤੇ ਸਦਮੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੋਜਨ ਭੇਜਣ ਦੀ ਰੀਤ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲ ਸਕੇ।

ਅਗਨੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ

ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਨਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਦੀ ਰਸੋਈ ਦੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ 'ਲਕਸ਼ਮੀ' ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਦੀ ਅਗਨੀ (ਚਿਖਾ ਦੀ ਅਗਨੀ) ਬਾਲੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਰਸੋਈ ਦੀ ਅਗਨੀ ਬਾਲਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਸਾਫ਼-ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ

ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਦੇ ਕੋਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਅਤੇ ਕੀਟਾਣੂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ: ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ: ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਬਾਲਣਾ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਸਾਫ਼-ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਗੰਗਾਜਲ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਨਿਯਮ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਾਈਜੀਨ (ਸਵੱਛਤਾ) ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।