ਕਿਉਂ ਜਲੰਧਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸਣੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਪ ਰਹੇ ਹਨ ਸ਼ਹਿਰ? ਸਟੱਡੀ 'ਚ ਹੋਇਆ ਖ਼ੁਲਾਸਾ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਇਸ ਸਾਲ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 16 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 31.6 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਵਿੱਚ 13 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਤਾਪਮਾਨ 30 ਡਿਗਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਦਕਿ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ 34 ਤੋਂ 37 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦਾਅਵਾ

'ਪ੍ਰੋਸੀਡਿੰਗਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਟੱਡੀ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 2 ਡਿਗਰੀ ਵਧਣ 'ਤੇ ਵੀ (ਪੈਰਿਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸੀਮਾ), ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਗੈਰ-ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਸਤਾਰ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।

5 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ

ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 104 ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਆਬਾਦੀ 3 ਤੋਂ 10 ਲੱਖ) ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਲ 5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। 2 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਾਧੇ ਨਾਲ 81 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਾਪਮਾਨ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇਗਾ।

ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ 3 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ 'ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੀਟ ਆਈਲੈਂਡ' ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਕੇਵਲ 3 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਧਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੀਟ ਆਈਲੈਂਡ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 26 ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ 45 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲੰਧਰ, ਬਠਿੰਡਾ, ਪਟਿਆਲਾ, ਹਿਸਾਰ, ਰੋਹਤਕ, ਮਥੁਰਾ, ਬੀਜਾਪੁਰ, ਨਾਂਦੇੜ, ਅਕੋਲਾ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਨਗਰ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ, ਸਤਨਾ ਅਤੇ ਗਯਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ ਅਨੁਮਾਨ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦਾ ਵਧਦਾ ਜੋਖਮ

ਕੌਂਸਲ ਆਨ ਐਨਰਜੀ ਇਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟ ਐਂਡ ਵਾਟਰ (CEEW) ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੇਸ਼ ਦੀ 76 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਆਬਾਦੀ ਅਤਿ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਹੈ। 417 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੋਖਮ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 201 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ?

ਕੰਕਰੀਟ, ਲੁੱਕ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਤਹਾਂ ਦਿਨ ਭਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਸੋਖ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਠੰਢਕ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਗੈਰ-ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨੇ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਕੀ ਟਾਇਰ-2 ਅਤੇ ਟਾਇਰ-3 ਸ਼ਹਿਰ ਤਿਆਰ ਹਨ?

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹਨ। 'ਹੀਟਵੇਵ' (ਲੂ) ਦੌਰਾਨ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰਜ਼ੀ ਹੱਲ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਹੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਕੂਲ ਰੂਫ਼ (Cool Roof), ਹਰਿਆਵਲ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਗੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਦਮ ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।