ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁਣ ਦੁੱਗਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਰਹੇ ਹਨ

ਜਾਸ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ : ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟੀਗਰੇਟਡ ਮਾਊਂਟੇਨ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ਆਈਸੀਐੱਮਓਡੀ) ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਧਿਐਨ ’ਚ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ’ਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦਾ ਕਟੌਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, 1990 ਤੇ 2020 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਖੇਤਰ ’ਚ ਲਗਭਗ 12 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਲਗਭਗ 9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਗਏ ਹਨ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ ਦੀ ਦਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਅਧਿਐਨ ’ਚ 63,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ’ਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ 2010 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਸੁੰਗੜਨ ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਬੀ ਤੇ ਮੱਧ ਹਿਮਾਲਿਆ ’ਚ। ਛੋਟੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ’ਚ ਟੁੱਟ ਗਏ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।

ਗੰਗਾ-ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਬੇਸਿਨ ’ਚ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਖੇਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਦਕਿ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਖੇਤਰ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਥਿਰ ਰਿਹਾ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਬੇਸਿਨਾਂ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਖੇਤਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਗਭਗ 21 ਤੇ 16 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘਟਿਆ।

ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਟਾਵਰ ਖ਼ਤਰੇ ’ਚ

ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਟਾਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਦੋ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਥਾਈ ਸਰੋਤ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਰਾਵਟ ਭਵਿੱਖ ’ਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।