'PIL ਰਾਹੀਂ ਨਿੱਜੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਨਾ ਕੱਢੋ', ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਇਰ ਪਟੀਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਖਾਰਜ
ਜਸਟਿਸ ਸੂਰਿਆ ਕਾਂਤ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਜੌਏਮਾਲਿਆ ਬਾਗਚੀ ਦੀ ਬੈਂਚ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਿਤੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਦਾਇਰ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਟੀਸ਼ਨਕਰਤਾ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਦੇ ਤਲਾਕ ਸਬੰਧੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ 'ਜੈਂਡਰ ਨਿਊਟਰਲ' (ਲਿੰਗ-ਨਿਰਪੱਖ) ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣ
Posted By alisha
Publish Date: Mon, 11 May 2026 03:47 PM (IST)
Updated Date: Mon, 11 May 2026 03:49 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਵੈਧਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਜਨਹਿਤ ਪਟੀਸ਼ਨ (PIL) 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਟੀਸ਼ਨ ਉਸ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ ਜੋ ਪਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤੇ (Maintenance) ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੋੜਾ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਤਲਾਕ ਮੰਗਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "PIL ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਨਾ ਕੱਢੋ।"
ਕੀ ਹੈ ਮਾਮਲਾ
ਜਸਟਿਸ ਸੂਰਿਆ ਕਾਂਤ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਜੌਏਮਾਲਿਆ ਬਾਗਚੀ ਦੀ ਬੈਂਚ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਿਤੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਦਾਇਰ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਟੀਸ਼ਨਕਰਤਾ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਦੇ ਤਲਾਕ ਸਬੰਧੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ 'ਜੈਂਡਰ ਨਿਊਟਰਲ' (ਲਿੰਗ-ਨਿਰਪੱਖ) ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣ।
ਅਦਾਲਤ 'ਚ ਹੋਈ ਤਿੱਖੀ ਬਹਿਸ
ਸੁਣਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਟੀਸ਼ਨਕਰਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਿਛਲੇ 7-8 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ੁਦ ਵੈਵਾਹਿਕ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ 'ਤੇ ਬੈਂਚ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਸੀ.ਜੇ.ਆਈ. ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ: "ਤੁਸੀਂ ਇਸ PIL ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ?"
ਜਸਟਿਸ ਬਾਗਚੀ ਦੀ ਰਾਏ: "ਸੰਵਿਧਾਨ ਰਾਜ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰਨ ਬਰਾਬਰੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।"
ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਐਕਟ
ਹਿੰਦੂ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ, 1955 ਦੀ ਧਾਰਾ 13(2)(iii) ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤੇ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਜਾਂ ਸਹਿਵਾਸ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਹੀ ਤਲਾਕ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਨੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਖਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਅੰਗਮਈ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤੇ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।"