ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ਬਣੀ 'ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿੱਲਰ', COVID-19 ਤੋਂ 16 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਾਤਕ; ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਸੱਚ

ਸੰਜੀਵ ਗੁਪਤਾ, ਨੀਮਲੀ (ਅਲਵਰ) : ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ (Air Quality) ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਕ "ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿੱਲਰ" ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਡੋਰ ਕੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਅਲਵਰ 'ਚ ਅਨਿਲ ਅਗਰਵਾਲ ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ 'ਚ ਹੋਏ 'ਅਨਿਲ ਅਗਰਵਾਲ ਡਾਇਲਾਗ 2026' ਦੌਰਾਨ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਅਸਰ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ 9,000 ਸਿਗਰਟਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ

ਇਕ ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਣੇ-ਮਾਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਸੰਜੀਵ ਬਗਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਚ ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਅਣਜਾਣੇ 'ਚ 9,000 ਸਿਗਰਟਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਧੂੰਆਂ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਕੜੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਾ. ਬਗਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ COVID-19 ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ 'ਚ ਲਗਪਗ 6,00,000 ਮੌਤਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ 'ਚ ਹਰ ਸਾਲ 20 ਤੋਂ 30 ਲੱਖ ਮੌਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ COVID-19 ਤੋਂ 16 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ 8.1 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਖ਼ਰਾਬ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਡਾਇਗਨੋਸਿਸ ਕੋਡਿੰਗ' ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਘੰਟਿਆਂ ਨਹੀਂ, ਮਿੰਟਾਂ 'ਚ ਕਰਦੈ ਹਮਲਾ

ਲੈਂਸੈੱਟ (Lancet) ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਡਾ. ਬਗਈ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਖ਼ਰਾਬ ਹਵਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ 'ਚ ਆਉਣਾ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:

15 ਮਿੰਟ: ਸਾਹ ਲੈਣ 'ਚ ਦਿੱਕਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

1-2 ਦਿਨ: ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਪਰਕ 'ਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3-5 ਦਿਨ: ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਪਰਕ 'ਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ 'ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ' ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬਾਰੀਕ ਕਣ (PM 2.5) ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਰ ਦਾ ਗਣਿਤ

ਹਵਾ 'ਚ PM 2.5 ਕਣਾਂ 'ਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵਾਧਾ ਵੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ PM 2.5 ਦੀ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦਰ ਚਾਰ ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 35 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ 24 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ 'ਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਖ਼ਤਰੇ 'ਚ

ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਨਮੀ (Humidity) ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਕਈ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿੱਲੀ ਛੱਡਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ 'ਤੇ ਅਸਰ

ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਡਾ. ਬਗਈ ਨੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ (Lung Diagram) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਐਲਵੀਓਲੀ (Alveoli) ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ 'ਚ ਸੋਜ ਅਤੇ ਆਕਸੀਡੇਟਿਵ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦਿਲ, ਗੁਰਦੇ, ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 11 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲਈ PM 2.5 ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।