ਸਾਵਧਾਨ! ਇਸ ਵਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੌਨਸੂਨ; 'ਅਲਨੀਨੋ' ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਵਧੇਗੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਘਟੇਗਾ ਮੀਂਹ

ਅਰਵਿੰਦ ਸ਼ਰਮਾ, ਜਾਗਰਣ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਦੇਸ਼ ’ਚ ਇਸ ਵਾਰ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸੰਕੇਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਲਨੀਨੋ ਦੇ ਜੂਨ ਦੇ ਅੱਧ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ’ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ’ਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤ ’ਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ’ਤੇ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਲਨੀਨੋ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਘੱਟ ਬਾਰਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਲਨੀਨਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ’ਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੀ ਸਤਹ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਅਲਨੀਨੋ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਥਿਤੀ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਲਨੀਨੋ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਅਲਨੀਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਲਨੀਨੋ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਅਲਨੀਨੋ ਉਦੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਭੂਮੱਧ ਖੇਤਰ ’ਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤਹ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 0.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ’ਚ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਲਨੀਨੋ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹਵਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਘੱਟ ਬਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੋਕੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। 1986 ’ਚ, ਅਲਨੀਨੋ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਚ ਗੰਭੀਰ ਸੋਕਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 2014 'ਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 12 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 2023 ਦੇ ਅਲਨੀਨੋ ਨੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ’ਚ ਖੇਤੀ ਦੇ ਲਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਜੂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲਨੀਨੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਗਤੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਕਾਈਮੇਟ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੇਪੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਿਕਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ, ਮਾਨਸੂਨ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਧੇਰੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ-ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਮੌਨਸੂਨ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਨੁਮਾਨ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤਹ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਫਿਲਹਾਲ ਇਕੋ ਇਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਮੌਨਸੂਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੂਨ ਦੇ ਅੱਧ ਜਾਂ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹੇਗਾ।