6 ਟਨ ਸੋਨਾ ਤੇ ਹਵਾ 'ਚ ਲਟਕਦਾ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ! ਆਖਰ ਕੀ ਸੀ ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਉਹ ਰਹੱਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਗਜ਼ਨਵੀ ਵੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ਦੰਗ ?

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਰ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਇਹ ਮੰਦਰ ਅੱਜ ਵੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਉਹ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਹਾਰਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤਿਆ।

ਸੋਮਨਾਥ ਸਵਾਭਿਮਾਨ ਪਰਵ: 11 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਪੀਐਮ ਮੋਦੀ ਜਾਣਗੇ

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ 11 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਸਥਿਤ ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ 'ਚ 'ਸੋਮਨਾਥ ਸਵਾਭਿਮਾਨ ਪਰਵ' 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦਾ ਉਤਸਵ ਹੈ।

ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਕੌਣ ਸੀ?

ਗਜ਼ਨੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੁਬੁਕ ਤਿਗੀਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਿਮੂਦ 997 'ਚ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 32 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ 'ਚ ਭਾਰਤ 'ਤੇ 17 ਵਾਰ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ।

ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਹਮਲੇ ਕਿਉਂ?

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਮੰਦਰਾਂ 'ਚ ਅਥਾਹ ਦੌਲਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ ਗਜ਼ਨਵੀ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਲੁੱਟ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਨਾ ਲੁੱਟਦਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਮੰਦਰ ਤੋੜੇ?

ਗਜ਼ਨੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 1024 ਤਕ ਮਹਿਮੂਦ ਮੁਲਤਾਨ, ਪੰਜਾਬ, ਗਾਂਧਾਰ, ਨਗਰਕੋਟ, ਕੰਨੌਜ, ਬੁਲੰਦਸ਼ਹਿਰ, ਮਥੁਰਾ, ਕਾਲਿੰਜਰ, ਗਵਾਲੀਅਰ, ਸਿੰਧ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੇ ਮੰਦਰਾਂ 'ਚ ਲੁੱਟ-ਖੋਹ ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ ਅਜੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸੀ।

ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ?

ਮਸ਼ਹੂਰ ਯਾਤਰੀ ਅਲ-ਬਰੂਨੀ ਨੇ ਸੋਮਨਾਥ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ:

'ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਰਗੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਜੀਵੰਤ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹੇਨੁਮਾ ਇਮਾਰਤ ਤਿੰਨ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਮੰਦਰ 'ਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ਿਵ (ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ) ਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ (ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਹਾਰੇ ਦੇ) ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਸਨ।'

ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਅਲ ਕਾਜ਼ਵਿਨੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ

ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਮੂਰਤੀ (ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ) ਮੰਦਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਸੰਪੰਨ ਮੰਦਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਖਜ਼ਾਨਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਸੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੰਦਰ ਤੋਂ 1200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਜਲ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਜਲਾਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ 'ਤੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਭਜਨ-ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ 'ਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।

ਰੌਇਲ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ 'ਚ ਛਪੇ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਜ਼ਿਮ ਦੇ ਲੇਖ - 'ਸੋਮਨਾਥ ਐਂਡ ਦ ਕਾਨਕੁਐਸਟ ਬਾਈ ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ' (Somnath and the Conquest by Sultan Mahmud) ਅਨੁਸਾਰ: ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੀ ਛੱਤ ਪਿਰਾਮਿਡ ਦੀ ਸ਼ਕਲ 'ਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। 13 ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਉੱਚੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਰਸ਼ ਸਾਗਵਾਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ?

ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਦਿੱਵਤਾ, ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਮੀਰੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ— ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੁੱਟ-ਖੋਹ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਅਕਤੂਬਰ 1024 'ਚ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਘੁੜਸਵਾਰ ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਲੁੱਟ ਦੇ ਲਾਲਚ 'ਚ ਰਸਤੇ 'ਚ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਲੁਟੇਰੇ ਜੁੜਦੇ ਗਏ।

ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਲਤਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਫਿਰ ਉੱਥੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਜਰਾਤ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਊਠ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਲੱਦਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਕੋਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਨ ਵੀ ਸੀ।

ਮਹਿਮੂਦ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਲਾਮ-ਲਸ਼ਕਰ ਦੇ ਨਾਲ 6 ਜਨਵਰੀ 1026 ਨੂੰ ਸੋਮਨਾਥ ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੇਖਿਆ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ (ਪ੍ਰਾਚੀਰ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਭਗਤ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ।