ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪਿਆ ਹੈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਾਜ਼; ਜਾਣੋ ਲਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਚ ਕੀ ਹੈ ਅੰਤਰ?

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਜਦੋਂ ਵੀ 'ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰ' ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਸਿਲੰਡਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਿਲੰਡਰ ਚਿੱਟੇ, ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਦਰਅਸਲ, ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰ ਦਾ ਰੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਡ (Safety Code) ਹੈ। ਇਹ ਰੰਗ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਿਲੰਡਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਹੜੀ ਗੈਸ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਅਜਿਹੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਬਾਰੇ:

ਲਾਲ ਰੰਗ

ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੂ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਿਕੁਇਫਾਈਡ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਗੈਸ (LPG) ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਸੀਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ LPG ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਫੜਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ।

ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ

ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰ (ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸਿਲੰਡਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਦੇਖੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨਦਾਤੀ 'ਆਕਸੀਜਨ' ਗੈਸ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਸਹੀ ਗੈਸ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਇਸ ਰੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨੀਲਾ ਰੰਗ

ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵਿੱਚ 'ਨਾਈਟ੍ਰਸ ਆਕਸਾਈਡ' ਗੈਸ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ 'ਲਾਫਿੰਗ ਗੈਸ' ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ? ਜੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਉਹੀ ਗੈਸ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਘੱਟ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਨਸਥੀਸੀਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਾਲਾ ਰੰਗ

ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵਿੱਚ 'ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ' ਗੈਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਸ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਰਿਐਕਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਚਿਪਸ ਦੇ ਪੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਭਰਨ ਵਰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗ੍ਰੇਅ (ਸਲੇਟੀ) ਰੰਗ

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਤੇ ਗ੍ਰੇਅ ਰੰਗ ਦਾ ਸਿਲੰਡਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਜਾਓ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ 'ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ' ਗੈਸ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰਾਂ (Fire Extinguishers) ਅਤੇ ਕੋਲਡ ਡਰਿੰਕਸ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭੂਰਾ ਰੰਗ

ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਗੁਬਾਰੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹੀਲੀਅਮ' ਗੈਸ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਸ ਆਮ ਹਵਾ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਹਲਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਂਟ ਦਾ ਕਮਾਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਸਿਲੰਡਰ ਦੇਖੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਦੱਸ ਸਕੋਗੇ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਹੜੀ ਗੈਸ ਹੈ।