- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਹਵਾਈ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਕੰਨ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਸੁੰਨ? ਜਾਣੋ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ਤੇ ਰਾਹਤ ਦੇ ਤਰੀਕੇ
ਸਾਡੇ ਕੰਨ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪਤਲਾ ਪਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਈਅਰਡਰੱਮ (Eardrum) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ (Air Pressure) ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਨਲੀ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ (Eustachian Tube) ਹੈ।
Posted By alisha
Publish Date: Mon, 09 Mar 2026 03:06 PM (IST)
Updated Date: Mon, 09 Mar 2026 03:17 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ,ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਹਵਾਈ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਣ ਭਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲੈਂਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੰਨ ਅਚਾਨਕ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਈਅਰ ਬੈਰੋਟਰਾਮਾ' (Ear Barotrauma) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਡਾ. ਸੋਨਮ ਰਾਠੀ (Head & Senior Consultant, ENT, ਮੈਕਸ ਹਸਪਤਾਲ) ਨੇ।
ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਦਰਦ
ਸਾਡੇ ਕੰਨ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪਤਲਾ ਪਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਈਅਰਡਰੱਮ (Eardrum) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ (Air Pressure) ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਨਲੀ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ (Eustachian Tube) ਹੈ।
ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਅਸੰਤੁਲਨ: ਜਦੋਂ ਫਲਾਈਟ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੰਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਦਬਾਅ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਐਡਜਸਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਉਂਦਾ।
ਖਿੱਚ: ਇਸ ਅਸੰਤੁਲਨ ਕਾਰਨ ਕੰਨ ਦੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਖਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਰਦ ਜਾਂ ਭਾਰੀਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ੁਕਾਮ ਜਾਂ ਐਲਰਜੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਬਚਾਅ ਦੇ 5 ਸਮਾਰਟ ਤਰੀਕੇ
ਉਬਾਸੀ ਲਓ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹੋ: ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਣ ਜਾਂ ਉਬਾਸੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਗਲੇ ਅਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਨਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਊਇੰਗਮ ਚਬਾਓ: ਟੇਕ-ਆਫ ਜਾਂ ਲੈਂਡਿੰਗ ਵੇਲੇ ਚਿਊਇੰਗਮ ਚਬਾਉਣਾ ਜਾਂ ਟੌਫੀ ਚੂਸਣਾ ਬਹੁਤ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਨਿਗਲਦੇ ਰਹੋ: ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੁੱਟ ਭਰਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਨ ਦਾ ਪਰਦਾ ਰਿਲੈਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨੱਕ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਛੱਡੋ: ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਨੂੰ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਦਬਾਓ, ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ (ਜਿਵੇਂ ਨੱਕ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ)। ਇਸ ਨੂੰ 'ਵਾਲਸਾਲਵਾ ਮੈਨੂਵਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੇਜ਼ਲ ਸਪਰੇਅ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਫਲਾਈਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੱਕ ਵਾਲੀ ਸਪਰੇਅ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦਰਦ ਰਹੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ
ਜੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਕਈ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦਰਦ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ENT ਮਾਹਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਖਾਓ। ਡਾਕਟਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਇਲਾਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ:
ਐਂਟੀਹਿਸਟਾਮਾਈਨ ਦਵਾਈਆਂ: ਐਲਰਜੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੰਦ ਨਲੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ।
ਮਾਇਰਿੰਗੋਟੋਮੀ (Myringotomy): ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਡਾਕਟਰ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਚੀਰਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਫ਼ਸਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਕੱਢਦੇ ਹਨ।
ਟਿਊਬ ਪਾਉਣਾ: ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਟਿਊਬ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।