ਕੀ ਹੈ ਮੇਨਿੰਗੋਕੋਕਲ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ ਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ? ਪੜ੍ਹੋ ਪੂਰੀ ਡਿਟੇਲ
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ, ਮੇਘਾਲਿਆ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਮੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਗਨੀਵੀਰ ਸਿਖਲਾਈ ਅਧੀਨ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੱਕੀ 'ਮੇਨਿੰਗੋਕੋਕਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ' ਕਾਰਨ ਦੁਖਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਰਟ 'ਤੇ ਹੈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Sun, 08 Mar 2026 10:09 AM (IST)
Updated Date: Sun, 08 Mar 2026 10:11 AM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ, ਮੇਘਾਲਿਆ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਮੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਗਨੀਵੀਰ ਸਿਖਲਾਈ ਅਧੀਨ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੱਕੀ 'ਮੇਨਿੰਗੋਕੋਕਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ' ਕਾਰਨ ਦੁਖਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਰਟ 'ਤੇ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੇਘਾਲਿਆ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੈਲਥ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਸਾਮ ਰੈਜੀਮੈਂਟਲ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਟੈਕਟ ਟ੍ਰੇਸਿੰਗ, ਆਈਸੋਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਊਮੀਗੇਸ਼ਨ (ਧੂਆਂ ਕਰਨਾ) ਵਰਗੇ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਓ, ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਨਿੰਗੋਕੋਕਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ਮੇਨਿੰਗੋਕੋਕਲ ਡਿਜ਼ੀਜ਼?
ਮੇਨਿਨਜਾਈਟਿਸ (Meningitis) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਿਹਤ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ, ਵਾਇਰਸ, ਫੰਗਸ ਅਤੇ ਪਰਜੀਵੀਆਂ (parasites) ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੈਕਟੀਰੀਅਲ ਮੇਨਿਨਜਾਈਟਿਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਮੇਨਿੰਗੋਕੋਕਲ' ਵੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੈਕਟੀਰੀਅਲ ਮੇਨਿਨਜਾਈਟਿਸ ਹੈ, ਜੋ 'ਨਿਸੇਰੀਆ ਮੇਨਿਨਜਾਈਟਿਡਿਸ' (Neisseria Meningitidis) ਨਾਮਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?
ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਕਲੀਨਿਕ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੇਨਿੰਗੋਕੋਕਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਜੀ ਮਿਚਲਾਉਣਾ
ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਰਦ
ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਅਕੜਾਅ ਹੋਣਾ
ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਚਕੱਤੇ ਜਾਂ ਰੈਸ਼ੇਜ਼ ਨਿਕਲਣਾ
ਚੱਲਣ ਜਾਂ ਸਿੱਧੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋਣਾ
ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਣਾ
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੀਂਦ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ
ਉਲਝਣ (Confusion) ਅਤੇ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ
ਦਸਤ, ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ
ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ?
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਕਿਸ਼ੋਰ (teenagers) ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਪਲੀਨ (ਤਿੱਲੀ) ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਸਿੱਕਲ ਸੈੱਲ' ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ
ਜੇਕਰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗੀ ਨੁਕਸਾਨ (Brain Damage), ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣਾ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਨਸਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਅ
ਟੀਕਾਕਰਨ (Vaccination): ਵੈਕਸੀਨ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। 11-12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੇਨਿੰਗੋਕੋਕਲ ਕੰਜੂਗੇਟ (MenACWY) ਵੈਕਸੀਨ ਲਗਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੂਸਟਰ ਡੋਜ਼ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਾਫ਼-ਸਫਾਈ: ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਵੋ। ਬਿਨਾਂ ਹੱਥ ਧੋਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੋ। ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ, ਪਾਣੀ, ਬਰਤਨ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਨਾ ਕਰੋ।
ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ: ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਸੰਕਰਮਿਤ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।