ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਫਲ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇੱਥੇ ਧੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ, ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਇਸ ਰਸਮ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਰਹਿਸ
ਸਿਰਫ਼ ਬੇਲ ਵਿਆਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਬਾਹਰਾ ਸੰਸਕਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ (Periods) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਪੰਨ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Publish Date: Tue, 17 Feb 2026 11:14 AM (IST)
Updated Date: Tue, 17 Feb 2026 11:23 AM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਿਸੇ ਫਲ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਅਜੀਬ ਲੱਗੇ ਪਰ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਮੰਨੀ-ਪ੍ਰਮੰਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਨੇਵਾ ਸਮੁਦਾਇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਅਨੋਖੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਖਿਰ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਫਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ : ਬੇਲ (Bel) ਫਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਲ ਫਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕੁੰਡਲੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ : ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਵਿਆਹ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੁੜੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਸਮ ਮੰਗਲ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਯੋਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੇ 'ਬਾਹਰਾ ਸੰਸਕਾਰ'
ਸਿਰਫ਼ ਬੇਲ ਵਿਆਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਬਾਹਰਾ ਸੰਸਕਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ (Periods) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਪੰਨ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਅਨੋਖਾ ਵਿਆਹ
ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ : ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਲ ਫਲ ਨੂੰ ਲਾੜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ : ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫਲ ਦਾ ਵਿਸਰਜਨ : ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਬੇਲ ਫਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨ ਕੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ 'ਤੇ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ
ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਾਂਕੇਤਿਕ ਸੰਸਕਾਰ ਹੈ, ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੜੀ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿਆਹ ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਉਂਦੇ।