ਸ਼ੂਗਰ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਰਮਲ ਹੈ? ਫਿਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ 'ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੈਜ਼ੀਸਟੈਂਸ' ਦਾ ਖਤਰਾ, ਇੰਝ ਕਰੋ ਪਛਾਣ
ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 'ਫਾਸਟਿੰਗ ਬਲੱਡ ਗਲੂਕੋਜ਼' (FBG) ਅਤੇ 'HbA1C' ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਆਮ ਦੇਖ ਕੇ ਬੇਫਿਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਸੁਧੀਰ ਕੁਮਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Sun, 22 Mar 2026 11:09 AM (IST)
Updated Date: Sun, 22 Mar 2026 11:11 AM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 'ਫਾਸਟਿੰਗ ਬਲੱਡ ਗਲੂਕੋਜ਼' (FBG) ਅਤੇ 'HbA1C' ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਆਮ ਦੇਖ ਕੇ ਬੇਫਿਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਸੁਧੀਰ ਕੁਮਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਰਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ 'ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੈਜ਼ੀਸਟੈਂਸ' (Insulin Resistance) ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਜੇਕਰ HbA1C ਪੱਧਰ 5.7 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਜਾਓ
ਸ਼ੂਗਰ (ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼) ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ 'ਪ੍ਰੀ-ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼' ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਫਾਸਟਿੰਗ ਸ਼ੂਗਰ 100 ਤੋਂ 125 mg/dL ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ HbA1C ਪੱਧਰ 5.7 ਤੋਂ 6.4 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀ-ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੈਜ਼ੀਸਟੈਂਸ?
ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੈਜ਼ੀਸਟੈਂਸ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੈੱਲ ਇੰਸੁਲਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾਉਂਦੇ। ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਉਦੋਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ੂਗਰ ਰਿਪੋਰਟ (FBG ਅਤੇ HbA1C) ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਮਲ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੂਗਰ ਲੈਵਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸਿਹਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੈਮਾਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਗਣਨਾ (Calculate) ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੈਜ਼ੀਸਟੈਂਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਖਾਸ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਅਪਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:
HOMA-IR: ਇਹ ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੈਜ਼ੀਸਟੈਂਸ ਮਾਪਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ 'ਫਾਸਟਿੰਗ ਸੀਰਮ ਇੰਸੁਲਿਨ' ਅਤੇ 'ਫਾਸਟਿੰਗ ਬਲੱਡ ਗਲੂਕੋਜ਼' ਦੀ ਵੈਲਯੂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ HOMA-IR ਸਕੋਰ 2 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੈਜ਼ੀਸਟੈਂਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
TG/HDL ਅਨੁਪਾਤ: ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ (TG) ਅਤੇ ਐਚਡੀਐਲ (HDL) ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਅਨੁਪਾਤ 2 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੈਜ਼ੀਸਟੈਂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਰਕਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
TyG ਇੰਡੈਕਸ: ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਗਲੂਕੋਜ਼ (TyG) ਇੰਡੈਕਸ ਦਾ 4.7 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੈਜ਼ੀਸਟੈਂਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਲੱਡ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੈਜ਼ੀਸਟੈਂਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ (Dietician) ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ।
ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇੰਸੁਲਿਨ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ (Sensitivity) ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।