- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਣਾਅ? ਕਿਤੇ ਤੁਸੀਂ 'ਸੈਕੰਡ ਹੈਂਡ ਸਟ੍ਰੈੱਸ' ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਾਣੋ ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ
'ਸੈਕੰਡ ਹੈਂਡ ਸਟ੍ਰੈੱਸ' (Second-hand Stress) ਕਿਸੇ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਹਿਕਰਮੀ ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਪੈਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Wed, 08 Apr 2026 11:01 AM (IST)
Updated Date: Wed, 08 Apr 2026 11:03 AM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: 'ਸੈਕੰਡ ਹੈਂਡ ਸਟ੍ਰੈੱਸ' (Second-hand Stress) ਕਿਸੇ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਹਿਕਰਮੀ ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਪੈਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਪਾਉਂਦੇ, ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਦੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿਣ ਲੱਗਦੇ ਹੋ। ਇਹੀ ਸੈਕੰਡ ਹੈਂਡ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ (ਅਵਸਾਦ) ਵੱਲ ਧੱਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਸੈਕੰਡ ਹੈਂਡ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਤਣਾਅਗ੍ਰਸਤ
ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਖੁਦ ਹੀ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਵੀ ਉਸੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ:
ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਦੂਰੀ ਬਣਾਓ: ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੈਕੰਡ ਹੈਂਡ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਨਾ ਉਲਝੋ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਨਾ ਮੰਗੇ। ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੋਗੇ, ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਵੀ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਫਸਦੇ ਜਾਓਗੇ।
ਖੁਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੋ: ਤਣਾਅਗ੍ਰਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ (Meditation) ਕਰੋ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਣੇ ਰਹੋਗੇ।
ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ: ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੇ ਜਿੰਨੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ, ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਖੁਦ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਓ ਕਿ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ।
ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਦਿਮਾਗ
ਡਾ. ਓਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਮੁਖੀ, ਮਨੋਰੋਗ ਵਿਭਾਗ, ਇਹਬਾਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਣਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨਾ ਵੀ ਤਣਾਅ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਨੂੰ 'ਵਿਕਾਰਿਅਸ' (Vicarious) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ (ਪਰੋਖ) ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ।
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵੀ ਤਣਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ:
ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਓ।
ਡਿਜੀਟਲ ਡੀਟੌਕਸ (Digital Detox) ਕਰੋ।
ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੈਅ ਕਰੋ।