ਸਿਰਫ਼ ਗੀਤ ਨਹੀਂ ਸੀ 'ਝੁਮਕਾ ਗਿਰਾ ਰੇ', ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛਿਪੀ ਹੈ ਬੱਚਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ

ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਰੀਬ 54 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, NH-24 ਦੇ ਜ਼ੀਰੋ ਪੁਆਇੰਟ 'ਤੇ 14 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਲਗਪਗ ਦੋ ਕੁਇੰਟਲ ਭਾਰੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ 'ਝੁਮਕਾ' ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 'ਝੁਮਕਾ ਸਿਟੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਹਰਾ ਗਾਇਕਾ (ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ) ਦੇ ਉਸ ਸਦਾਬਹਾਰ ਗੀਤ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ, ਝੁਮਕਾ ਤਾਂ ਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ...

'ਝੁਮਕਾ ਗਿਰਾ ਰੇ, ਬਰੇਲੀ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੇਂ...' ਗੀਤ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਬੱਚਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਲ ਕਵੀ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੇਵ ਸੇਵਕ ਦਾ ਸੀ। ਸਾਲ 1941 ਵਿੱਚ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਕਾਵਿ-ਪਾਠ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ, ਤਦ ਇਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੇਜ਼ੀ ਸੂਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ।

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਕਰੀਬ 25 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਦੇ ਦੋਸਤ ਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਾ ਮਹਿੰਦੀ ਹਸਨ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ।

ਦਸੰਬਰ 1941 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਨਿਵਾਸੀ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇਜ਼ੀ ਸੂਰੀ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਹਿਜ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮਪੁਰ ਬਾਗ ਨਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਪ੍ਰੇਮਾ ਜੌਹਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਈ ਸੀ। ਹਰਿਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਬੱਚਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਸੂਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ। ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਝੁਕਾਅ ਦੇਖ ਕੇ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੇਵ ਨੇ 31 ਦਸੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬੁਲਾਇਆ।

ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਉੱਠ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੋਲੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਝੁਮਕਾ ਤਾਂ ਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ (ਭਾਵ ਉਹ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਸੀ)। ਅਖ਼ੀਰ 24 ਜਨਵਰੀ 1942 ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਗਏ।

ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ

ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। 'ਗਾ ਲੋ ਮੁਸਕੁਰਾ ਲੋ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੁਸਾਇਟੀ' ਨੇ ਇੱਕ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਣੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਦੂ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਪਛਾਣ ਦਿਵਾਈ। ਬਰੇਲੀ ਦਾ ਹਰ ਕੋਨਾ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।