ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ LPG-PNG ਤੇ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ CNG, ਕੀ ਹੈ LNG ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ?
ਦੇਸ਼ ਵਿਚ LPG ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਰਸੋਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ਗੱਡੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ 'ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਕਦਮ ਤਾਂ ਉਠਾ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ।
Posted By Seema Anand
Publish Date: Fri, 27 Mar 2026 03:07 PM (IST)
Updated Date: Fri, 27 Mar 2026 03:16 PM (IST)
ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਮਿਡਲ ਈਸਟ 'ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੁਣ LPG, PNG, CNG ਤੇ LNG 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੀਆਂ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ LPG ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਰਸੋਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ਗੱਡੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ 'ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਕਦਮ ਤਾਂ ਉਠਾ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਅਜੇ ਤਕ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਆਇਆ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ LPG, PNG, CNG ਅਤੇ LNG ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਦੱਸਾਂਗੇ ਹੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਗੈਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
LPG (ਲਿਕਵੀਫਾਈਡ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਗੈਸ)
LPG ਇਕ ਲਾਲ ਸਿਲੰਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ 'ਲਿਕਵੀਫਾਈਡ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਗੈਸ' ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। LPG ਗੈਸ ਪ੍ਰੋਪੇਨ ਅਤੇ ਬਿਊਟੇਨ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਸ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਸਤੀ ਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ: ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਗੈਸ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਪਾ ਕੇ ਤਰਲ (Liquid) 'ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਸਿਲੰਡਰਾਂ 'ਚ ਭਰ ਕੇ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ 'ਚ ਜਨਵਰੀ 2026 ਤਕ ਲਗਪਗ 332.1 ਮਿਲੀਅਨ ਘਰੇਲੂ LPG ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਹਨ।
PNG (ਪਾਈਪਡ ਨੈਚੁਰਲ ਗੈਸ)
ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸ ਗੈਸ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਫ਼ ਹਨ। ਇਹ ਗੈਸ ਵੀ ਘਰਾਂ 'ਚ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਿਲੰਡਰ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਾਈਪ ਲਾਈਨ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ 'ਪਾਈਪਡ ਨੈਚੁਰਲ ਗੈਸ' ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮੀਥੇਨ ਗੈਸ ($CH_4$) ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਾਰਬਨ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ 'ਚ ਨਵੰਬਰ 2025 ਤਕ ਲਗਪਗ 1.58 ਕਰੋੜ PNG ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਹਨ।
ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸਪਲਾਈ : ਇਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪੋਲੀਇਥਾਈਲੀਨ, ਕਾਰਬਨ ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਗੈਲਵੇਨਾਈਜ਼ਡ ਆਇਰਨ ਪਾਈਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੀ ਰਸੋਈ ਤਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
CNG (ਕੰਪਰੈੱਸਡ ਨੈਚੁਰਲ ਗੈਸ)
ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਗੈਸ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘੱਟ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਸਤੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ 'ਕੰਪਰੈੱਸਡ ਨੈਚੁਰਲ ਗੈਸ' ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਲਗਪਗ 93 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤਕ ਮੀਥੇਨ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਪ੍ਰੋਪੇਨ ਅਤੇ ਐਥੇਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਖ਼ਾਸੀਅਤ: ਇਹ ਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਜਣ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਸਹੀ ਰੱਖਣ 'ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
LNG (ਲਿਕਵੀਫਾਈਡ ਨੈਚੁਰਲ ਗੈਸ)
LNG ਨੂੰ 'ਲਿਕਵੀਫਾਈਡ ਨੈਚੁਰਲ ਗੈਸ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੈਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਤੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ $-162^\circ C$ ਤਕ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੈਸ ਤਰਲ (Liquid) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ (Volume) ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸਤੇਮਾਲ: LNG ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਬਾਲਣ ਹੈ।