ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਬਿਸਾਤ ’ਤੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਮਾਤ

ਸ਼ਿਵਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ

ਇਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪੋਸਟ ’ਚ 23 ਮਈ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਇਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਬਣੀ ਸਹਿਮਤੀ, ਜਿਸ ’ਚ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਨੂੰ ਲਗਪਗ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰ ਟਰੰਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜਾਂ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਈਰਾਨੀ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਖੋਲ੍ਹਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸ਼ਸ਼ੋਪੰਜ ’ਚ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਪੜਾਅ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿ ਕੌਣ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਅਸਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੇ ਬੰਦ ਰਹਿਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। 38 ਵਿਕਸਤ ਲੋਕਤੰਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ, ਓਈਸੀਡੀ ਨੇ ਇਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ’ਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਅੰਦਰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਲਮੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ 3.4 ਫ਼ੀਸਦ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 2.1 ਫ਼ੀਸਦ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 1.8 ਫ਼ੀਸਦ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ 6.9 ਫ਼ੀਸਦ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 6.6 ਫ਼ੀਸਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 5.1 ਫ਼ੀਸਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਮਰੀਕਾ ’ਚ, ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 1.6 ਫ਼ੀਸਦ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ 3.8 ਫ਼ੀਸਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ ਸਹਿਜਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੀ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਦੁੱਗਣੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਈਰਾਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਨਵੰਬਰ ਦੀਆਂ ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਣਗੀਆਂ ਟਰੰਪ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹਿੱਲੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ’ਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਟਰੰਪ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਬਰ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੇਸ਼ ’ਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ 77 ਫ਼ੀਸਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ। ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਰ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਰਿਆਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।

ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਈਰਾਨ ਆਪਣਾ ਤੇਲ ਵੇਚਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ; ਵਾਧੂ ਤੇਲ ਸਟੋਰੇਜ਼ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਟੈਂਕਰਾਂ ’ਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਸਟੋਰੇਜ਼ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਇਕ ਹੱਦ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਖੂਹਾਂ ’ਚ ਹਵਾ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੰਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਲਦੀ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ’ਚ, ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਈਰਾਨੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਟਕਰਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਟੈਂਕਰਾਂ ’ਤੇ ਲਗਪਗ 125 ਬਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਲੱਦਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਤੱਟਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਾਣੀਆਂ ’ਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾ ਲੱਗਣ। ਈਰਾਨ ਇਸ ਤੇਲ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ’ਚ, ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਇਸ ਰੁਕਾਵਟ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ’ਚ ਹਨ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਟਰੰਪ ਪਹਿਲਾਂ ਈਰਾਨ ਦੇ 465 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਅਮੀਰ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਅਤੇ ਹਾਊਤੀ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰੇ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਟਰੰਪ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਮਲੇ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਈਰਾਨ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ, ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਲਈ, ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੇਬਨਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕ ਬਸਤੀ ’ਚ ਬਦਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਦੋਵਾਂ ’ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ’ਤੇ ਹਮਾਸ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਥੋਪਣ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਟਰੰਪ ਨਾਲ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਈਰਾਨ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਮੀਰ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇਕ ਰਣਨੀਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ’ਚ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਬਰੂਕਿੰਗਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨ ਦੇ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਫਾਰ ਦ ਨਿਊ ਅਮਰੀਕਨ ਸੈਂਚੁਰੀ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਰੌਬਰਟ ਕਾਗਨ ਦੁਆਰਾ ‘ਚੈੱਕਮੇਟ ਇਨ ਈਰਾਨ’ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇਕ ਲੇਖ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ’ਚ ਉਹ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਸਫਲਤਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 37 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਈਰਾਨ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਡੀਆਂ ਰਿਆਇਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ’ਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਅਮੀਰ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸੌਂਪਣ, ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸੋਧ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ’ਚ ਇਕ ਆਲਮੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ’ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਇਕ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ, ਇਸ ਦੀ ਗੈਸ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਇਸਦੀਆਂ ਖਾਦਾਂ ਦਾ ਇਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ, ਇਸਦੀ ਗੰਧਕ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਹੀਲੀਅਮ ਦਾ ਇਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ’ਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਆਲਮੀ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਅੜਿੱਕੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਟਰੰਪ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹੱਲ ਕਰਨ ’ਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਾਗਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਯੁੱਧ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਸਸਤੇ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ, ਖਰਬਾਂ ਦੇ ਅਸਲੇ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਖਾੜੀ ’ਚ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਾਖ਼ ਨੂੰ ਓਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਯੂਕਰੇਨ (ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ’ਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਜਿੰਨਾ ਇਸਨੂੰ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ’ਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਜੇਕਰ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤ ’ਚ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਇਸ ਰਣਨੀਤਕ ਲਾਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ। ਟਰੰਪ ਜੇ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਹਮਲੇ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤਬਾਹੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਜਲਡਮਰੂ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪੱਕਾ ਕਰੇਗੀ।

(ਲੇਖਕ ਬੀਬੀਸੀ ਹਿੰਦੀ ਦੇ
 ਸਾਬਕਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ)

response@jagran.com।