ਅੱਜ ਬੰਦ ਹੋਣਗੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ...

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਮਨਿੰਦਰ ਕੌਰ

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ‘ਫ੍ਰੇਮਜ਼ ਆਫ ਦਿ ਵਾਈਲਡ’ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿਚ 10 ਵਾਤਾਵਰਨ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਮਾਂਚਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਰਕ ਜਿਵੇਂ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅੱਜ ਰਾਤ ਸਾਢੇ ਅੱਠ ਵਜੇ ਬੱਤੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਕਦਮ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਰਥ ਆਵਰ 2026 ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਇਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ-‘The Biggest Hour for Earth’। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਇਕ ਘੰਟੇ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਜੋ ਧਰਤੀ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਨਾਈਟ ਵਾਕ ਵਜੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੱਤੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੈਰ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਝੀਂਗਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼) ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਤਾਰਾ-ਨਿਰੀਖਣ ਭਾਵ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਬੱਤੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਧੇਰੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਹੜੇ ਜਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਦੇਸੀ ਪੌਦੇ ਜਿਵੇਂ ਨਿੰਮ, ਟਾਹਲੀ ਜਾਂ ਪਿੱਪਲ ਲਗਾਓ।

ਟਿਕਾਊ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾਵੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿਚ ਰਾਤ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ। ਇਸ ਘੰਟੇ ਦੌਰਾਨ ਬਿਨਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਖਾਓ। ਸਥਾਨਕ ਤੇ ਆਰਗੈਨਿਕ ਫ਼ਸਲਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਬਾਜਰੇ ਦੀ ਖਿਚੜੀ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੱਟ ਖਪਤ ਨਾਲ ਉਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਡਿਜੀਟਲ ਡਿਟੌਕਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਫੋਨ ਅਤੇ ਲੈਪਟਾਪ ਬੰਦ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਊਰਜਾ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇਕ ਘੰਟਾ ਲਗਾਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕੂੜੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਬਿਹਤਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਮਾਨ (ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਜਾਂ ਗੱਤੇ ਦੇ ਡੱਬੇ) ਤੋਂ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸਿਖਾਓ। ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੋ ਜਦੋਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਸੰਕਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਹੀਰੋ ਹਨ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਰਥ ਆਵਰ 2026 ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਸੰਤ ਸੀਚੇਵਾਲ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ‘ਕਾਰ ਸੇਵਾ’ ਰਾਹੀਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 160 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ‘ਸੀਚੇਵਾਲ ਮਾਡਲ’ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਡਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਹਾਈ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ ਜੈਤੋ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੇ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਾਜਰਾ, ਜੁਆਰ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਤਨ ਨਾ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਬਲਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵੀ ਰਸਾਇਣਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਈਕੋ-ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ‘ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ’ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਥਾਂ ਵਿਚ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ’ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਹ ‘ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ’ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਰਥ ਆਵਰ 2026 ਕੇਵਲ ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਹ ਇਕ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਬਦਲਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਇਕ ਮਕਸਦ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤ ਦੇਣਾ ਸਾਡੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਅਰਥ ਆਵਰ 2026 ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਘੰਟੇ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗੇ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ-ਇਕ ਬੂੰਦ ਬਚਾਉਣਾ, ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣਾ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਸਹੀ ਹਾਸਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਰਥ ਆਵਰ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ, ‘The clock is ticking’ (ਸਮਾਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ)। ਆਓ, 28 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਰਾਤ 8:30 ਵਜੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਬੱਤੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਲਈ ਇਕ ਘੰਟਾ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੀਏ। ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਸਾਡਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ।

-(ਦੂਜੀ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਿਸ਼ਤ)।

-ਮੋਬਾਈਲ : 98145-33319