ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਅੰਤਿਮ ਟੀਚਾ ਨਹੀਂ

ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਟੀਚਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਇਕ ਅਨੰਦਮਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ "ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪੇ ਚਰਚਾ" ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੁਣ ਇਕ ਵੱਡੀ ਜਨਤਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। 2018 ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਇਹ ਹੁਣ ਲੱਖਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 2025 ਵਿਚ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਇਕ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ 35.3 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਪਹੁੰਚ 210 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਸ਼ਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਟੀਚਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਖਾਸ ਪਲ਼ 'ਤੇ ਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਮਾਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ 2020 "ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਿੱਖਣ" ਦੀ ਧਾਰਨਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਣ, ਨਵੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਡਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਕਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਿਚ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਤਣਾਅ-ਘਟਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ 5-4-3-2-1 ਗਰਾਉਂਡਿੰਗ ਤਕਨੀਕ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੁਟੀਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋੜੀਂਦੀ ਨੀਂਦ, ਪਾਣੀ, ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 5-4-3-2-1 ਇਕ ਇੰਦਰੀਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਧਿਆਨ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਦੌੜਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪਲ਼ ਵੱਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਕਨੀਕ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਬੈਟੀ ਐਲਿਸ ਏਰਿਕਸਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡ ਹਸਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖੇਡਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਨੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬੋਧਾਤਮਕ ਗਿਰਾਵਟ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇਕ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਕਿ ਇਕ ਬੋਝ। "ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪੇ ਚਰਚਾ" ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਡਰ, ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪੇ ਚਰਚਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਟੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ, ਤਣਾਅ-ਮੁਕਤ, ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

-ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ

ਸਕੱਤਰ, ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਵਿਭਾਗ।