ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਬਣੇ ਹਾਦਸਾ-ਮੁਕਤ

ਹਵਾਈ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ ਇਹ ਵੀ ਸਾਬਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸੇ ਸੜਕ, ਰੇਲ ਅਤੇ ਜਲ ਮਾਰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ,ਸਖ਼ਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡ, ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਾਇਲਟ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੇ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਖੇਤਰ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਕਨੀਕੀ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਗ਼ਲਤੀਆਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਇਲਟਾਂ ’ਤੇ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਕੰਮ ਦਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਡਿਊਟੀ ਘੰਟੇ ਵੀ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ, ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਢਿੱਲੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਜੋਖ਼ਮ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਭਾਲ ਨੇ ਅਕਸਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।

ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੇਲ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਾਦਸੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬਾਰਾਮਤੀ ਵਿਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਹੋਏ ਦੁਖਦਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਜੀਤ ਪਵਾਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਲੈਂਡਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ।

ਅਜੀਤ ਪਵਾਰ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਨਿੱਜੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਸਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਵਕਤ ਦੇਹਾਂਤ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ ਹੈ।

ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨੇਤਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆਇਆ ਹੈ। ਬਾਰਾਂ ਜੂਨ, 2025 ਨੂੰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਚ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਇਕ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਿਜੇ ਰੂਪਾਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ 242 ਲੋਕ ਸਵਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹੀ ਬਚ ਸਕਿਆ ਸੀ।

ਅੱਠ ਦਸੰਬਰ, 2021 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੀਫ ਆਫ ਡਿਫੈਂਸ ਸਟਾਫ (ਸੀਡੀਐੱਸ) ਜਨਰਲ ਬਿਪਿਨ ਰਾਵਤ ਦੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਕੁਨੂਰ ਨੇੜੇ ਇਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ 11 ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਲੂਰ ਤੋਂ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2011 ਨੂੰ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੋਰਜੀ ਖਾਂਡੂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਵਾਂਗ ਤੋਂ ਈਟਾਨਗਰ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਪੱਛਮੀ ਕਾਮੇਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸੰਨ 2005 ਵਿਚ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਿੰਦਲ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸੁਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੀ ਇਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਵਿਚ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਾਈਐੱਸ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਰੈੱਡੀ ਜੋ ਵਾਈਐੱਸਆਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 2 ਸਤੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਇਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਮਾਧਵ ਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ ਦੀ ਵੀ 30 ਸਤੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਇਕ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ 10 ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿੱਜੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਾਨਪੁਰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਖ਼ਰਾਬ ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਮੈਨਪੁਰੀ ਨੇੜੇ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਵੀ 23 ਜੂਨ 1980 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਫਲਾਇੰਗ ਕਲੱਬ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਜੀਐੱਮਸੀ ਬਾਲਯੋਗੀ ਦੀ 3 ਮਾਰਚ, 2002 ਨੂੰ ਇਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਟੱਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਾਵਧਾਨੀ, ਸਖ਼ਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਦੁਆਰਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਸਿਸਟਮ ਅਕਸਰ ਕੰਮ ਟਾਲਣ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੀਡੀਆ ’ਚ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਥਾਈ ਸੁਧਾਰ ਵੱਲ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹਾਂ।

ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਥਿਤੀ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਦ ਹੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਸਗੋਂ ਸਭ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿੱਜੀ ਜੈੱਟਾਂ, ਚਾਰਟਰਡ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ, ਪਾਇਲਟ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਉਡਾਣ ਸਬੰਧੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਹਵਾਈ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਤਕਨੀਕੀ ਨਿਰੀਖਣ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ, ਪਾਇਲਟਾਂ ਅਤੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੀ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚ ਤੁਰੰਤ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਅਜੀਤ ਪਵਾਰ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦੁਰਘਟਨਾ ਮੁਕਤ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

-ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ ਮਾਹਲਾ

- ਮੋਬਾਈਲ : 98281-08858