ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਲੱਗੇਗਾ ਝਟਕਾ: ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਬਣੇਗੀ 8.7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਸੁਰੰਗ, ₹2300 ਕਰੋੜ ਹੋਣਗੇ ਖਰਚ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਸ ਟਨਲ ਯਾਨੀ ਸੁਰੰਗਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਸੇ ਕੜੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁਰੰਗ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਰੰਗ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇਗੀ। ਦਰਅਸਲ, ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਸਾਲ 1 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ 'ਨਦੀ-ਜੋੜੋ' ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 'ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੌਣ ਬਣਾਏਗਾ ਇਹ ਸੁਰੰਗ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ ਤਿਆਰ, ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।

ਕਿੰਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇਗੀ?

ਜਿਸ ਸੁਰੰਗ ਦੀ ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ 2,300 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ 8.7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਮਿਤੀ 31 ਜੁਲਾਈ, 2029 ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਚਿਨਾਬ ਨਦੀ ਦੇ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਨਦੀ ਦੇ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਕੌਣ ਬਣਾਏਗਾ ਇਹ ਸੁਰੰਗ?

ਇਸ ਸੁਰੰਗ ਨੂੰ NHPC (ਐਨ.ਐਚ.ਪੀ.ਸੀ.) ਤਿਆਰ ਕਰੇਗੀ। ਇਹ 'ਲਿੰਕ-3' ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਾਹੌਲ-ਸਪੀਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਲਾਹੌਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਚਿਨਾਬ ਨਦੀ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਿਨਾਬ ਨਦੀ 'ਤੇ 19 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਬੈਰਾਜ (ਬੰਨ੍ਹ), ਇਨਟੇਕ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 8.7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਪਾਣੀ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰੰਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ (Hydroelectricity) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਬਣਤਰ?

ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਬੈਰਾਜ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਕਾਫੀ ਪਥਰੀਲਾ ਅਤੇ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਹੈ। ਨਦੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੌੜੀ 'U' ਆਕਾਰ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦੀ ਹੈ। NHPC ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇਜ਼ ਢਲਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 3095 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲਗਭਗ 6517 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਚਾਈਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਜਲ ਸੰਕਟ

8.7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਇਹ ਸੁਰੰਗ ਚਿਨਾਬ ਬੇਸਿਨ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੋੜ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਚਿਨਾਬ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਿੰਧ ਜਲ ਸੰਧੀ (Indus Waters Treaty) ਦੇ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀਮਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਹਿਲਗਾਮ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਸੰਧੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੁਖ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ।

ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਵਧੇਗਾ

ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡਰੋ-ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੋੜੇ ਗਏ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ (Renewable Energy) ਸੰਪਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।