Digital Payment System: UPI ਤੇ PPI ’ਚ ਕੀ ਹੈ ਅੰਤਰ, ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ?
PPI ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਫੰਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। PPI ਸਿਸਟਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੰਦ, ਅਰਧ-ਬੰਦ ਅਤੇ ਓਪਨ ਸਿਸਟਮ।
Posted By Seema Rall
Publish Date: Sat, 06 Apr 2024 02:39 PM (IST)
Updated Date: Sat, 06 Apr 2024 04:54 PM (IST)
ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿਕਰੇਤਾ ਕੋਲ ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦਣ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਦੋ-ਦੋ ਰੁਪਏ ਵਾਪਸ ਕਰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਟਾਫੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੈ ਲਵੋ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕਈ ਵਾਰ ਝਗੜਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਪਰ, ਡਿਜੀਟਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਬੀਤੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਗੱਲ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ 21 ਰੁਪਏ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪੂਰੇ 21 ਰੁਪਏ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਨਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋ 10 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 1 ਰੁਪਏ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦੇਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ 10 ਰੁਪਏ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨੋਟ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ 9 ਰੁਪਏ ਦਾ ਬਦਲਾਵ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ PPI (Prepaid Payment Instruments) ਅਤੇ UPI (ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਪੇਮੈਂਟ ਇੰਟਰਫੇਸ) ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ PPI ਅਤੇ UPI ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ਪ੍ਰੀਪੇਡ ਪੇਮੈਂਟ ਯੰਤਰ (PPI)?
PPI ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਫੰਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। PPI ਸਿਸਟਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੰਦ, ਅਰਧ-ਬੰਦ ਅਤੇ ਓਪਨ ਸਿਸਟਮ।
ਬੰਦ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ PPIs ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਮੈਟਰੋ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਟੋਕਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ, ਕਲੋਜਡ PPI ਦੇ ਉਲਟ ਸੈਮੀ-ਕਲੋਜਡ PPI ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਓਪਨ PPI ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਡੈਬਿਟ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ PPI ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸੇਵਾ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੋਰ ਦੋ PPIs ਦੇ ਉਲਟ, ਇਹ ਸਿਰਫ RBI ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਹੈ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਪੇਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ (UPI)?
UPI ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਚਾਰਜ ਦੇ। UPI ਕਾਫੀ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਭੁਗਤਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚਾਰਜ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਪੈਸੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਪਭੋਗਤਾ ਕੋਲ ਇੱਕ UPI ID ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਭੇਜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
PPI ਤੇ UPI ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ?
PPI ਅਤੇ UPI ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ PPI ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਸ ਵਾਂਗ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ ਓਨਾ ਹੀ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦ ਸਕੋਗੇ ਜਿੰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਰ, UPI ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਖਰਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਮੰਗੋ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅੰਤਰ ਹਨ:
PPI ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ UPI ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਤੁਸੀਂ UPI ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹੋ। PPI ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ।
UPI PPI ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਵਿਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
UPI ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ PPI ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਸੀਮਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।