ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਰਿੱਤਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਧਨ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਰਿੱਤਰ ਤੋਂ ਵਿਰਵੇ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਸਰਾਪ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹਕੀਕੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਧਨਾ, ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਬੋਧ ਦੀ ਇਕ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਿਹਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਆਚਰਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੀ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਚਰਿੱਤਰ ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਸ ਚੌਕਸੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਫਰਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਸੁਚੱਜਾ ਬਣਨਾ ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਬੇਕਾਬੂ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਸਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਨੈਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਿਉਣਾ ਹੈ। ਸੰਜਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਵਿਵੇਕਪੂਰਨ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੋਭਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ’ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਤੰਭ ਹੈ। ਸੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਇਕਰੂਪਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਸਥਿਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਰਤਾ ਹੀ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਇਲਮ ਹੋਣਾ ਵੀ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਸਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਨਾ ਇਕ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਉੱਨਤੀ ਵੱਲ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਸੁਚੱਜਾ ਹੋਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਵਸਥੀ।