ਵਰਤਮਾਨ ’ਚ ਜੀਣਾ

ਅਤੀਤ ਸਿਰਫ਼ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਪਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ’ਤੇ ਪਿਆ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਜਿੰਨਾ ਨਹੀਂ ਜਿਉਂਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਭਟਕਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੋਝ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਬੋਝ ਜੋ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜਕੜ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੁਕਤ, ਨਿਰੰਜਨ, ਕਲੇਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਫਿਰ ਇਹ ਬੰਧਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਬੰਧਨ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯਾਦਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੇ ਲਗਾਅ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਯਾਦਾਂ ਸੁਖਾਵੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੁਖਦ ਵੀ ਪਰ ਅਤੀਤ ਖ਼ੁਦ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਮਿੱਤਰ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਹੈ ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਅਤੀਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਗੁਪਤ ਜੰਗਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਰਤਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਕਸ਼ੇ-ਕਦਮ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਤਿਆਂ ’ਤੇ ਚੱਲਿਆ ਸਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੇ ਕੰਡੇ ਚੁਭੇ ਸਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿੰਨਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਨਾ ਹੀ ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਇਕ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ-ਨੇਤਿ, ਨੇਤਿ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ-ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਉਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬੱਦਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਅਤੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਾਅ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਭੂਮੀ ’ਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾਪੂਰਵਕ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਸੋ, ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਢੋਣਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਰੂਹਾਨੀ ਕਦਮ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਯਾਤਰੀ ਪੁਰਾਣੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਆਦਰਸ਼ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।

-ਟਵਿੰਕਲ ਤੋਮਰ ਸਿੰਘ