ਮੈਨਹੋਲ ’ਚ ਉਤਾਰੇ ਦੋ ਸਫ਼ਾਈ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ

-ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋਈ ਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਮੌਤ, ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਜੇ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ -ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ’ਤੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਸੀਵਰੇਜ ਸੀ ਜਾਮ, ਠੇਕੇਦਾਰ ਨੇ ਸਫ਼ਾਈ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨਹੋਲ ’ਚ ਉਤਾਰਿਆ -ਸੀਵਰੇਜ ਬੋਰਡ ਦੇ ਐਕਸੀਅਨ ਬੋਲੇ, ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਲਿਖਾਂਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਟੀਮ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ : ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ’ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਜਾਮ ਪਏ ਸੀਵਰੇਜ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਦੇ ਦੋ ਸਫ਼ਾਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਮੈਨਹੋਲ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਹਦਾਇਤਾਂ ਹਨ ਕਿ ਸਫ਼ਾਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨਹੋਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਠੇਕੇਦਾਰ ਨੇ ਦੋ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨਹੋਲ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨਹੋਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਸੀਵਰੇਜ ਬੋਰਡ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿਅਕਤੀ ਮੈਨਹੋਲ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭੀਮ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਸ਼ੋਕ ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ 10 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ’ਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮਾਲਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੇ ਮੈਨਹੋਲ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗੈਸ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਕਾਫ਼ੀ ਭਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮੁਕਤਸਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਜੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਮੈਨਹੋਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਦੋਵੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਗਾਰੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਿਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੂੰਹ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਦਗੀ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਫ਼ਾਈ ਮਜ਼ਦੂਰ ਰਿੰਕੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੇਟ ਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਜਾਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਠੇਕੇਦਾਰ ਮੋਨੂੰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨਹੋਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੇ ਮੈਨਹੋਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਫ਼ਾਈ ਕੀਤੀ। ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਠੇਕੇਦਾਰ ਹਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੈਸ ਨਾ ਚੜ੍ਹੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨਹੋਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯੰਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸਫ਼ਾਈ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਠੇਕੇਦਾਰ ਮੋਨੂੰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸੀਵਰੇਜ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਸਫ਼ਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਖੁਦ ਕਰਵਾਉਣੀ ਪਈ। ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਲਿਖਾਂਗੇ : ਐਕਸੀਅਨ ਸੀਵਰੇਜ ਬੋਰਡ ਦੇ ਐਕਸੀਅਨ ਕੇਵਲ ਗਰਗ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਉਹ ਵੀਡੀਓ ਆਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੈਨਹੋਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਲਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਭਾਗੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟ ਮੰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਵਿਅਕਤੀ ਖਿਲਾਫ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਫ਼ਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ : ਅਸ਼ੋਕ ਮਹਿੰਦਰਾ ਭੀਮ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਸ਼ੋਕ ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਨਹੋਲ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਨ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਫਿਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨਹੋਲ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਧੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਨੋਟਿਸ ਲਵੇ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।