9 ਸਾਲ ਤੋਂ ਬੰਦ ਆਰਓ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਖਰਾਬ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਮੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਪੀਣ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹੋਏ ਲੋਕ

ਭੰਵਰਾ/ਜਟਾਣਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ/ਮਲੋਟ : ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ’ਚ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੀਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਲਗਭਗ 16 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਸਾਰੇ 234 ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ, ਮਲੋਟ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ 250 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਟਰ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ (ਆਰਓ) ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਆਰਓ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜ ਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਠੀਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਲਗਭਗ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਪਏ ਹਨ। ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੈਂਪਲ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਲਈ ਆਰਓ ਪਾਣੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਖਰਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਨਿੱਜੀ ਆਰਓ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ’ਚ 20 ਲੀਟਰ ਦਾ ਕੈਨ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਆਰਓ ਪਾਣੀ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਹਨ। 2017 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੀਨਿਊ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਠੇਕਾ ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2009 ’ਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਭਰ ’ਚ ਵਾਟਰ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਠੇਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਵੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਖਰਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ 2017 ’ਚ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਸਰਕਾਰ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਠੇਕਾ ਰੀਨਿਊ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਆਰਓ ਪਲਾਂਟ ਇਕਦਮ ਖਰਾਬ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਮੁਰੰਮਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਬਾੜ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ’ਚ ਆਰਓ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਏ ਹਨ, ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਬਾਦੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਿੱਜੀ ਆਰਓ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਖਰੀਦਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੀ ਹੈ। ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਤੇ ਫਲੋਰਾਈਡ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂਮੀਗਤ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ 2024 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ’ਚ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਅਤੇ ਫਲੋਰਾਈਡ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਂਗ 52 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਗੰਭੀਰ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੈ। ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀਮਾ 30 ਪੀਪੀਬੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 32.1 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨਮੂਨੇ ਇਸ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਮਾਨਸੂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪੱਧਰ 62.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨਮੂਨਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੈਂਪਲ ਲਗਾਤਾਰ ਪਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਫੇਲ੍ਹ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2022 ਤੱਕ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 168 ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੈਂਪਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 126 ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਤੋਂ 2023 ਤੱਕ, ਲਗਭਗ 200 ਸੈਂਪਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 100 ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਏ। 2024 ਵਿੱਚ, 217 ਸੈਂਪਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 2025 ’ਚ ਵੀ ਕਈ ਸੈਂਪਲ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਏ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਆਰਓ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਰਾਣੀਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦਾ ਆਰਓ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਿੱਲਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਆਰਓ ਪੁਆਇੰਟ ਲਗਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਛੋਟਾ ਆਕਾਰ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਆਰਓ ਜੋ ਕਿ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਰਓ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਰਮਾ ਪੱਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿੰਡ ’ਚ ਆਰਓ ਸਿਸਟਮ ਪਿਛਲੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਹੈ। ਇੱਕ ਟੈਂਕਰ ਮਿੱਡਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਟੈਂਕਰ ’ਚ ਪਾਣੀ ਵੀ ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਬੋਰ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਪਿੰਡ ’ਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸੈਂਪਲ ਲਗਾਤਾਰ ਲਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਪੀਡੀਮੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਹਰਕੀਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੈਂਪਲ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ, ਆਰਓ ਪਲਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਪਲ ਲਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨਮੂਨਿਆਂ ’ਚ ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਦਾ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੈਂਪਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਸੈਂਪਲ ’ਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਗੰਦਗੀ, ਉੱਚ ਟੀਡੀਐਸ, ਹਾਰਡਨੈਸ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੀਕਸਿੰਗ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ’ਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕਲੋਰੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।