ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰ ਕੇ ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇਖਿਆ

ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਯਾਦ : ਕਰਨਲ ਲਖਨਪਾਲ ਪੁਨੀਤ ਬਾਵਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਪਬਲਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ (ਪੀਏਸੀ) ਵੱਲੋਂ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਂਵੀਰ ਹਸਪਤਾਲ ਆਈਪੀਐਸ ਨੇੜੇ ਛੋਟੀ ਹੈਬੋਵਾਲ ਪੁਲ, ਕੈਪਟਨ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਪੁਲ, ਬੱਲੋਕੇ ਡਿਸਚਾਰਜ ਪੁਆਇੰਟ ਤੇ 152 ਐੱਮਐੱਲਡੀ ਐਸਟੀਪੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਸਵੀਕਾਰਨਯੋਗ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਰਨਲ ਸੀਐਮ ਲਖਨਪਾਲ ਮੈਂਬਰ ਪੀਏਸੀ ਮੱਤੇਵਾੜਾ ਜੰਗਲ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਤੇ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਅਣਗਹਿਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਲੋਕੇ ਡਿਸਚਾਰਜ ਪੁਆਇੰਟ ਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਮੋਟੀ ਝੱਗ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਯੋਗ ਬਦਬੂ ਨਾਲ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। 60 ਐੱਮਐੱਲਡੀ ਐੱਸਟੀਪੀ ਡਿਸਚਾਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। 152 ਐੱਮਐੱਲਡੀ ਤੇ 105 ਐਮਐਲਡੀ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੇ ਡਿਸਚਾਰਜ ਚੈਨਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਲਾ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੀਐੱਚ ਪੱਧਰ 9 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ, ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ, ਰੰਗਾਂ, ਐਸਿਡਾਂ ਅਤੇ ਅਣਸੋਧਿਆ ਉਦਯੋਗਿਕ ਡਿਸਚਾਰਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲਖਨਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 60 ਐਮਐਲਡੀ ਪਲਾਂਟ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਬੀ ਤੇ ਸੀ ਤੋਂ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, 105 ਐੱਮਐੱਲਡੀ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਆਈਪੀਐੱਸ ਯੂਨਿਟਾਂ ਤੇ ਜੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਚ ਅਣਸੋਧਿਆ ਡੇਅਰੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 152 ਐੱਮਐੱਲਡੀ ਐੱਸਟੀਪੀ ਭਾਵੇਂ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੇ ਚਾਲੂ ਸੀ ਪਰ ਗਿਆਸਪੁਰਾ, ਡੀਐੱਮਸੀ ਤੇ ਹੈਬੋਵਾਲ ਡੇਅਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਤੋਂ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਟੈਂਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ 5 ਐੱਮਐੱਲਡੀ ਈਟੀਪੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਠੋਸ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਖਿੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੀ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਡੇਅਰੀ ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੀਵਰ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਡਿਸਚਾਰਜ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੈਬੋਵਾਲ ਡੇਅਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿਸੇ ਜਿਉਂਦੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੀਵਰੇਜ ਦਾ ਵਹਾਅ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੜਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਕਾਮੇ ਤੇ ਵਸਨੀਕ ਗੰਦਗੀ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਧੂੰਏਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਵਿਗਾੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਘੋਰ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਜਿਸਟਰੀ ਦਫ਼ਤਰ (ਪੱਛਮੀ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਕੂੜੇ ਦੇ ਡੰਪ ਅਣਗੌਲੇ ਪਏ ਹਨ, ਜੋ ਬਦਬੂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਰਨਾਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੱਛਮੀ ਹਲਕਾ ਸਿਵਲ ਪਤਨ ਦੀ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਜੀਵ ਅਰੋੜਾ ਉਦਯੋਗ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਮੇਟੀਆਂ, ਮਾਪਣਯੋਗ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਡੇਅਰੀ ਵਰਕਰਾਂ ਤੇ ਆਮ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਰਿਆਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਬਾਕਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅੱਗੇ ਚੁੱਕੇ ਸਵਾਲ ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਐਸਟੀਪੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਡੇਅਰੀ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਇੰਨੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਸੀਵਰੇਜ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਸੜਨ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਾੜਨ ਲਈ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਧੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੇਅਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਊਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਾਣੀ, ਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਹਮਲਾ ਹੈ। ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਬਾਕਸ: ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਤੇ ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਇਹ ਮੰਗ ਚੁੱਕੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਤੇ ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਇਹ ਹੁਣ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਅਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਡਿਸਚਾਰਜ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਵੇ, ਪੀਐੱਚ ਤੇ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਖੁਲਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਐਸਟੀਪੀ ਆਉਟਪੁੱਟ ਦੀ ਅਸਲ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ,ਉਦਯੋਗਿਕ ਤੇ ਡੇਅਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਹੈਬੋਵਾਲ ਡੇਅਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਸਾਰੇ ਬਲੋਕ ਐੱਸਟੀਪੀਜ਼ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਤੀਜੀ-ਧਿਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਆਡਿਟ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਧੀਨ ਸਮਾਂਬੱਧ, ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਧੀਨ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਨਿਆਂਦੀ ਜਾਵੇ, ਜੇਕਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਡੰਪਿੰਗ ਗਰਾਊਂਡ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਕਾਸ ਲੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੈ।