ਵੱਲਾ, ਗੁਮਟਾਲਾ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕ ’ਚ ਪੁਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰੇਲਿੰਗਾਂ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟੀਆਂ

ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਨਹਿਰਾਂ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਇਹੀ ਨਹਿਰਾਂ ਹੁਣ ਮੌਤ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਪੁਲਾਂ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਰੇਲਿੰਗਾਂ, ਤੰਗ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਕੋਈ ਮਿੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹੋਏ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2016 ਦੀ ਉਹ ਸਵੇਰ ਅਜੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਅਟਾਰੀ ਦੇ ਮਹਾਵਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਡੀਏਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਬੱਸ ਡਿਫੈਂਸ ਡਰੇਨ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਈ। ਸਕੂਲ ਜਾ ਰਹੇ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਮੌਤ ਦੇ ਆਗੋਸ਼ਸ਼ ਵਿਚ ਸਮਾ ਗਏ। ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਮੌਤ ਨੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪੁਲ ਤੰਗ ਸੀ ਅਤੇ ਰੇਲਿੰਗ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ, ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਸਥਿਤੀ ਬਦਲੀ ਨਹੀਂ ਗਈ।

ਅੱਜ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਲ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਲੰਘਦੇ ਵਾਹਨ ਨਾਲ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਵੱਲਾ ਨਹਿਰ ਦਾ ਪੁਲ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਹਨ-ਬੱਸਾਂ, ਟਰੱਕ, ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਸ ਪੁਲ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਲ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਰੇਲਿੰਗਾਂ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਗਾਇਬ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਂ ਧੁੰਦ ਵਿਚ ਪੁਲ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਅਦਿੱਖ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਸਿੱਧਾ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦੀ ਨਹਿਰ ਵਿਚ ਡੇਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਵਾਹਨ ਅਕਸਰ ਫਿਸਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਰਾਂ ਰੇਲਿੰਗ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਸਤਾ ਹਾਲਤ ਢਾਂਚਾ ਖੁਦ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲਾ ਡਰਾਈਵਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸ਼ੁਕਰਾਚਕ ਪੁਲ ਵੀ ਘੱਟ ਭਿਆਨਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅੱਪਰ ਬਾਰੀ ਦੁਆਬ ਨਹਿਰ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਨੱਕੋ-ਨੱਕ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਲ ਦੀਆਂ ਰੇਲਿੰਗਾਂ ਜਰਜਰ ਹਨ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਰਾਡਾਂ ਮੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਰੇਲਿੰਗਾਂ ਗਾਇਬ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਲ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਬਾਈਕ ਸਵਾਰ ਆਪਣਾ ਸੰਤੁਲਨ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਮੌਤ ਸਰਕਾਰੀ ਫਾਈਲਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ। ਗੁਮਟਾਲਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਪੁਲ ਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਪੁਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਲ ਦੀਆਂ ਰੇਲਿੰਗਾਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲ ਇਕ ਜਾਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਰੇਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੁਲ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਹਰੀਪੁਰਾ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਣ ਵਾਲੇ ਪੁਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਪੁਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਰੇਲਿੰਗ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਰਵਿਸ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਜਾਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਵਾਹਨ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਈ ਟੱਕਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਲਿੰਗ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਅਜੇ ਤਕ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲਾਂ ’ਤੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ, ਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੁੱਪੀ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸਕੂਲ ਬੱਸ ਨਹਿਰ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗੀ, ਕੀ ਇਕ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦੇਵੇਗਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪੁਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਨਹਿਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸੜਕਾਂ ਹੁਣ ਮੌਤ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਹੇਠ ਹਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਜੋਖਮ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਏ ਦਾਦੂ ਤੋਂ ਫੂਲੇ ਚੱਕ ਕੋਟਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਪੁਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੇਲਿੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਧੁੰਦ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਪੁਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜੋਖਮ ਭਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਾਹਨ ਚਾਲਕ ਪੁਲ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

ਅਜਨਾਲਾ ਨੇੜੇ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਹਰੜ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹਿਮਪੁਰਾ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਪੁਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੇਲਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਧੁੰਦ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸੁਵਿਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸੰਤੁਲਨ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਲ ਦੋਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਪੁਲ ’ਤੇ ਰੇਲਿੰਗ ਲਗਾਏ ਤਾਂ ਜੋ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।