ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਫੈਸਲ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਆਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਰ ਵਧਿਆ

* ਕਦੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣਗੇ ਆਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ? ਕੁੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਕਦੋਂ ਮਿਲੇਗੀ ਮੁਕਤੀ?

ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਫੈਸਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਆਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਬੈਂਚ ਨੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਕਮ ’ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਜਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਕਿ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕ ਇਸ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਕੁੱਟਿਆਂਦੇ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ।

ਦਰਅਸਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਆਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਨੇ ਨਸਬੰਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕੱਛੂਕੰਮੇ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਦੀ ਦਰ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀ-ਰੇਬੀਜ਼ ਟੀਕੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਥਿਤੀ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਕੇ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਨਾ ਤਾਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਸਬੰਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਰੁਕੀ ਹੈ।

ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਓਪੀਡੀ ਵਿਚ ਲੰਬੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਟੀਕੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਜਾਂ ਲੱਤਾਂ 'ਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀ ਨਸਬੰਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ। ਟੀਚਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਜਾਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਸਬੰਦੀ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਔਸਤਨ ਸਿਰਫ਼ 25 ਤੋਂ 30 ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਸਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਿਗਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਬੇਅਸਰਤਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚੱਲ ਰਹੇ ਨਸਬੰਦੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਸਕੂਲਾਂ ਨੇ ਨਿਗਮ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁੱਤੇ ਅਕਸਰ ਉਦੋਂ ਭੌਂਕਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਬੱਸ ਜਾਂ ਆਟੋਰਿਕਸ਼ਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪਸ਼ੂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਬੇਕਾਬੂ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕੂੜਾ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਗਮ ਇੱਕ ਠੋਸ ਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਦੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਸਬੰਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਂਟੀ-ਰੇਬੀਜ਼ ਟੀਕਿਆਂ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਉਪਲਬਧਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਿਗਮ ਨੂੰ ਹੌਟਸਪੌਟਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਫੜਣ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੁਣ ਸਿਹਤ ਸੰਕਟ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਾਲ : ਕੁੱਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੱਟੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ

2020--- 11,243

2021--- 13,222

2022--- 17,504

2023--- 18,211

2024 --29,500

2025--- 40,654

ਇਹ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ

2015 ਵਿਚ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਮਾਨਾਂਵਾਲਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਰੋਡਵੇਜ਼ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਵੱਢੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਸਵੇਰੇ ਮਿਲੀ।

2018 ਵਿਚ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਝੁੰਡ ਨੇ ਅਜਨਾਲਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਲੜਕੇ ਅੰਗਦਬੀਰ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।

2020 ਵਿਚ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਗੁਰਸ਼ਾਨ ਦੀਪ ਨੂੰ ਵਰਪਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੇਡਦੇ ਸਮੇਂ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਵੱਢ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

2022 ਵਿਚ ਮਜੀਠਾ ਦੇ ਭਦੋਈ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸ਼ ਨੂੰ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।